Në episodin e 39-të të podcastit PIKË me publicistin Veton Surroi, i ftuar është gazetari e aktivisti politik Blerim Shala (II).
Shala: Në fillim të viteve ‘90 gabimi më i madh ishte mungesa e organizimit diplomatik
Shkrimtari dhe aktivisti Blerim Shala ka deklaruar se gjatë viteve 1991–1992, Kosova objektivisht kishte shumë pak mundësi për të vepruar ndryshe, por gabimi më i madh i asaj kohe ishte mungesa e organizimit më të mirë politik dhe diplomatik në arenën ndërkombëtare.
Në bashkëbisedimin në podcastin PIKË me publicistin Veton Surroi, Shala ka thënë se, ndonëse janë bërë përpjekje serioze, ka pasur edhe gabime, dështime dhe lëshime, sidomos në aspektin e përfaqësimit diplomatik.
Sipas tij, duke qenë se synimi kryesor i politikës së Kosovës ishte sigurimi i mbështetjes së faktorit ndërkombëtar, veçanërisht të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, do të ishte dashur të hapej një zyrë përfaqësuese e Kosovës në SHBA qysh në atë periudhë.
“Ne kemi pasur telashe edhe në Tiranë, e jo më në Washington. Ka qarkulluar shumë emra për përfaqësues, por në fund ka munguar vullneti politik”, ka theksuar Shala, duke shtuar se edhe pala amerikane kishte dhënë sinjale se një përfaqësi e tillë nuk do të paragjykonte statusin e Kosovës.
Ai theksoi se Gjermania kishte bërë një sakrificë të madhe duke lejuar funksionimin e Qeverisë së Kosovës në ekzil, në një kohë kur kishte ende marrëdhënie relativisht normale me Jugosllavinë. Shala kujtoi gjithashtu se kontributi i njohur si “tre përqindëshi” i diasporës në Gjermani ishte lehtësuar nga vetë shteti gjerman, duke e përjashtuar atë nga baza tatimore.
Sipas Shalës, Kosova kishte mundësi të hapte zyra përfaqësuese edhe në vende të tjera mike si Italia apo Mbretëria e Bashkuar, si dhe të angazhohej më fuqishëm në konferenca ndërkombëtare, ku tashmë kishte nisur të marrë pjesë.
Nga ana tjetër, Surroi theksoi se pavarësisht mospajtimeve të brendshme, politike dhe personale, udhëheqja e asaj kohe kishte arritur të ruante një nivel të lartë uniteti politik, duke mos i nxjerrë konfliktet jashtë.
“Në atë periudhë kemi bërë maksimumin për të ruajtur unitetin dhe për të arritur aty ku arritëm në fund të vitit 1992, me ‘Kërcënimin e Kërshëndellave’”, shtoi Surroi.
Shala: “Kërcënimi i Kërshëndellave” ishte dokumenti bazë i politikës amerikane ndaj regjimit të Millosheviqit
“Kërcënimi i Kërshëndellave” i Shteteve të Bashkuara të Amerikës ka qenë një moment vendimtar për Kosovën dhe një nga dokumentet më të forta të politikës amerikane ndaj regjimit të Slobodan Millosheviqit, ka thënë shkrimtari dhe aktivisti Blerim Shala.
Në bashkëbisedimin në podcastin PIKË me publicistin Veton Surroi, Shala ka kujtuar se gjatë viteve 1991–1992 kishte kontakte intensive dhe të drejtpërdrejta të përfaqësuesve politikë shqiptarë me diplomacinë amerikane, përfshirë Departamentin e Shtetit, Këshillin e Sigurisë Kombëtare dhe Kongresin amerikan.
Sipas tij, në vjeshtën e vitit 1992, pala amerikane i kishte informuar se po përgatitej një vendim i jashtëzakonshëm për Kosovën, i cili do të materializohej në atë që u quajt më vonë “Kërcënimi i Kërshëndellave” – një kërcënim unilateral i SHBA-së ndaj Serbisë, pa u thirrur në NATO apo në ndonjë mekanizëm tjetër ndërkombëtar.
Shala theksoi se ky kërcënim nuk erdhi “nga qielli”, por ishte rezultat i analizave strategjike të institucioneve më të larta amerikane, si dhe i zhvillimeve të reja politike në Serbi, ku paraqitja e Milan Paniqit krijoi rrezik real për humbjen e pushtetit nga Millosheviqi.
Ai ka thënë se kishte presion të madh nga senatorë amerikanë që shqiptarët e Kosovës të merrnin pjesë në zgjedhjet e dhjetorit 1992 në Serbi, me arsyetimin se demokratizimi i Serbisë do të sillte rrethana më të favorshme për Kosovën. Megjithatë, sipas Shalës, pjesëmarrja në zgjedhje ishte jashtëzakonisht problematike dhe u refuzua.
Në këtë kontekst, ai theksoi se në vitin 1992 nuk kishte asnjë shenjë që shqiptarët e Kosovës po përgatiteshin për luftë, përkundrazi, shenjat tregonin se Millosheviqi mund ta niste një konflikt në Kosovë për të shmangur humbjen e pushtetit.
“Kërcënimi i Kërshëndellave” u cilësua nga Shala si brutal, sepse për herë të parë SHBA-ja paralajmëroi drejtpërdrejt se do të ndërhynte ushtarakisht nëse Serbia do të ishte përgjegjëse për shpërthimin e luftës në Kosovë. Sipas tij, ky mesazh e tronditi Millosheviqin dhe shërbeu si faktor frenues.
Ai shtoi se ky kërcënim u la si amanet nga presidenti George H. W. Bush dhe u rikonfirmua më pas nga administrata e Bill Clintonit, duke mbetur një dokument bazë i politikës amerikane ndaj Kosovës deri në fund të viteve ’90.
Shala: Kroatët na kanë mashtruar edhe ne, edhe sllovenët
Në bashkëbisedimin në podcastin PIKË, publicisti Veton Surroi ka kujtuar takimin e vitit 1991 në Stubiçke Toplice, i cili, sipas tij, ishte ide e përbashkët e kroatëve dhe disa aktivistëve shqiptarë për të diskutuar mundësinë e një mobilizimi të përbashkët në atë që quhej Fronti jugor.
Ai ka theksuar se në atë takim kanë marrë pjesë përfaqësues nga Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Presheva, si dhe delegatë të Kuvendit të Kosovës në ekzil dhe anëtarë të Qeverisë. Qëllimi ishte bashkimi i faktorëve politikë dhe shmangia e iniciativave të veçuara që do ta shtynin Kosovën drejt një lufte për të cilën nuk ishte e përgatitur.
Shala ka pranuar se në atë periudhë kishte edhe naivitet, pasi disa besonin se përmes takimeve publike dhe me prani të kamerave televizive mund të shpallej një lloj kushtrimi për luftë. Ai ka thënë se disa pjesëmarrës kishin përgatitur fjalime të tilla, duke përmendur edhe Mahmut Bakallin si një nga figurat e përfshira.
Në bisedë u përmendën edhe konsultimet me palën sllovene dhe kroate. Shala ka treguar se kishte kontakte personale me Janez Janshën, i cili më vonë u bë ministër i Mbrojtjes i Sllovenisë. Sipas tij, Jansha i kishte sugjeruar qartë që shqiptarët të mos hynin në luftë, duke theksuar se Kosova nuk ishte e përgatitur dhe se duhej pritur momenti i duhur.
Duke folur për bashkëpunimin rajonal, Shala u shpreh se kishte gatishmëri për një koalicion mes Kroacisë, Kosovës, Sllovenisë dhe Maqedonisë së Veriut, por sipas tij, Kroacia vazhdimisht i kishte mashtruar partnerët. Ai kujtoi se ekzistonte një marrëveshje mes Kroacisë dhe Sllovenisë që, në rast se njëra sulmohej, tjetra do të hynte në luftë, por kur Sllovenia u sulmua, Kroacia nuk reagoi.
Surroi shtoi se edhe ish-presidenti Ibrahim Rugova, pas takimit të parë me Franjo Tugjmanin, nuk ishte takuar më me të, duke e kuptuar se bashkëpunimi nuk kishte dobi reale.
Në podcast u diskutua edhe për kontaktet me ish-presidentin e Shqipërisë, Ramiz Alia, i cili sipas Shalës kishte refuzuar ofertat kroate për dërgimin e armatimit në Kosovë, duke theksuar se as Shqipëria dhe as Kosova nuk ishin të përgatitura për luftë në atë kohë.
Megjithatë, të dy bashkëbiseduesit theksuan se pavarësisht këtyre zhvillimeve, disa figura kroate kishin qenë mbështetëse të çështjes shqiptare, veçanërisht në çështje humanitare dhe dokumentacioni, si dhe në tërheqjen e ushtarëve shqiptarë nga Ushtria Popullore e Jugosllavisë në fillim të luftës në Kroaci.