Si e hapi Mali i Zi çështjen e pavarësisë së Kosovës

Surroi: Mirëmbrëma, sonte vazhdojmë me pjesën e dytë të bisedës me Miodrag Vlahoviqin, ish-ministrin e Jashtëm të Malit të Zi, ambasador, kryetar i Komitetit të Helsinkit, aktivist i shoqërisë civile në Mal të Zi.
Miqo, mirë se erdhe, dhe po vazhdojmë aty ku e lamë.

Vlahoviq: Mirë se të gjeta.

Surroi: Fundi i shekullit të 20-të të zuri në një proces riidentifikimi dhe një mënyre të re vlerësimi të shtetësisë malazeze. Hyre në shekullin 21 me rivendosjen e shtetësisë malazeze dhe hyrjen vendimtare të Malit të Zi në NATO. A u përmbyll projekti i shtetësisë malazeze me këtë?

Vlahoviq: Na mbarti ai lumë historik dhe patëm kënaqësinë, lumturinë ose fatkeqësinë, të ishim aty kur këto gjëra ndodhën ose kur ato mund të ndodhnin në përgjithësi.
Mali i Zi përjetoi diçka që në një kontekst më të gjerë është mjaft specifike, ndoshta edhe unike. Rivendosja e shtetësisë malazeze me sovranitet të plotë shtetëror pas 88 vjetësh, në botën në të cilën jetojmë, në kontinentin të cilit i përkasim, është një gjë e jashtëzakonshme. 
Është madje një ngjarje e jashtëzakonshme sepse është mjaft e papritur…

Surroi: Pse?

Vlahoviq: Për shkak se shtetësia dikur humbi në një mënyrë që la plagë të thella, pastaj ato plagë u mbuluan herën e parë, pastaj herën e dytë, dhe ndodhën disa procese të tjera historike, siç ishte lufta botërore, dhe pastaj brenda kornizës së luftës botërore dhe një transformimi drastik të sistemit, revolucionit apo pa të, sido që ta quajmë, e gjithë ajo çështje e shtetësisë malazeze u reduktua në nivelin që ishte plotësisht e parëndësishme ose që ishte një çështje për të cilën njerëzit nuk mendojnë ose për të cilën një numër jashtëzakonisht i vogël njerëzish mendojnë e që janë të margjinalizuar, madje të denoncuar ose të dënuar të jenë një lloj ekstremistësh, nacionalistësh malazias. Sepse, në fillim të krizës jugosllave, një numër jashtëzakonisht i vogël njerëzish në Mal të Zi merreshin me idenë se ndoshta zgjidhja e vetme ose më e mirë është që Mali i Zi ta rikthejë pavarësinë.

Surroi: Milan Kuçan kur fliste për pavarësinë sllovene, e tha disa herë, se nuk besonin se ky do të ishte në të vërtetë rezultati përfundimtar. Ose nuk ishin plotësisht të bindur se ishte kështu, e flasim për Slloveninë që ka identitetin e vet......

Vlahoviq: që ka tjetër konteksti tjetër historik, sfond tjetër...

Surroi: ... mjedis monoetnik, etj.

Vlahoviq: Flasim për këtë, për bindjen tonë ose gatishmërinë dhe parashikimet e përgjithshme për ta përfunduar atë që filluam...

Surroi: Ju ishit pakicë.

Vlahoviq: Ne ishim një pakicë ekstreme, pastaj përkoi me luftën në territoret e ish-Jugosllavisë. Pastaj, siç thashë në pjesën e parë të bisedës sonë, qëndrimet kundër luftës, le të themi, përputheshin me ato reflektime se, në fund të fundit, Mali i Zi duhet të vendosë në mënyrë autonome për fatin e tij ose të gjejë qëndrimin e vet mbi atë që do të jetë konfigurimi post-jugosllav.
Në thelb ato janë dy rrathë identikë, në fakt janë rrathë koncentrikë, cili më i gjerë e cili më i ngushtë është çështje për diskutim. Pra, diku, që nga fillimi ka pasur një lloj, siç do të thosha, besimi që relativisht shpejt, kur shikon përvojën historike të Malit të Zi në shekullin e 20-të, relativisht shpejt liberalët malazezë dhe disa forca të tjera gjetën një qëndrim të qartë kristal se ne duhet të jemi të pavarur, se ky është opsioni i vetëm ose opsioni më i mirë.
Shumë shkurt tash nga kjo distancë, me të vërtetë duket e shkurtër, shumë shkurt pati disa bredhje 
të vogla ose disa përpjekje për ta demokratizuar Jugosllavinë, nuk e di, për ta shpëtuar atë... Megjithatë, shpejt u ndërgjegjësua se pavarësia është e vetmja mundësi, se është e vetmja e rëndësishme.

Surroi: Si nevojë apo si një vendim politik historik?

Vlahoviq: Më shumë si një vendim, megjithëse ndoshta ka elementë të pashmangshmërisë aty, megjithatë, mendoj se ndjenja mbizotëruese qe se ishte e mundur, e nevojshme dhe e mundur të bëhej.
Patëm disa trazira në fillim të viteve '90. Më kujtohet, dhe nuk do të ma merrni për të keq pas kaq shumë vjetësh, atëherë u themelua Amëza Malazeze, dhe kjo do të thotë se malazezët themeluan me vonesë disa institucione kombëtare, organizata që tashmë kishin zënë rrënjë në treva të tjera, kishin logjikën dhe zhvillimin e tyre, e për ne ishte “taze”, dhe në të njëjtën kohë, në kontekstin historik, ishte vonë, me boshllëk dhe pastaj, për ta shkurtuar rrëfimin, kishte një projekt rreth perspektivave të së ardhmes malazeze, etj., atëherë isha në parlament, në Aleancën Liberale, sekretar ndërkombëtar i Aleancës Liberale dhe ma dhanë detyrën, nëse besoni, të shkruaja parathënien për atë përmbledhje veprash të Amëzës... mbi problemet politike, ekonomike dhe kulturore malazeze. E quajta hyrje për çështjen kombëtare/shtetërore malazeze sepse besoj se kombëtarja dhe shteti janë një, dhe kërkova ndihmë, se natyrisht nuk e kisha idenë, ani që më kritikojnë se “unë i di të gjitha”, dhe mund të bëj gjithçka, e të tjerët si të duan ka këso elementesh në biografinë time, që ishin dëshirë imja për ta thënë të vërtetën.
Ftova dy nga profesorë nga universiteti dhe dy nga asistentët e mi, Vuçiniqi e Popoviqi, asistentët, profesori Radonjiqi dhe një profesor tjetër, dhe i ftova ta shikonin atë që kisha shkruar. 
Nuk patën kundërshtime, dhe e çova në Amëz. Dhe pse e përmend këtë? Pikërisht për shkak të asaj që e thua. Natyrisht, kam problematizuar disa gjëra, dhe njëra prej tyre është se në Mal të Zi, para së gjithash, shteti e kombi janë një. Që atëherë isha në favor të qasjes gjithëmalazeze në vitin 1993, 1994 dhe sot. Mendoj se të gjithë ne malazezët jemi atje, se këto dallimet e tjera, çështja e etnisë, çështja e orientimit shpirtëror, janë plotësisht legjitime, por janë çështje personale. 
Së dyti, se është opsioni ynë, e drejta jonë për të rivendosur pavarësinë, se ka themelet e veta, se është pjesë e traditës malazeze, atëherë ishte ndryshe problematike që është një ide ekstreme, është një ide logjike krejtësisht normale dhe për këtë arsye nëse është një ide normale qytetëruese, politikisht korrekte, duhet të promovohet në atë mënyrë. Nuk duhet të jetë ekstreme as në mënyrën se si është promovuar. 
Dhe gjëja e tretë më e rëndësishme që nuk u prit me shumë entuziazëm nga këta profesorë të mi... profesori tjetër quhej Joviqeviq dhe këta asistentë të mi, është se unë problematizova se çfarë do të bëjmë nëse nuk pavarësohet, se duhet të kemi modele politike, zgjidhje, perspektivë, projeksione, dhe për situatën historike edhe nëse nuk bëhemi të pavarur, pavarësisht dëshirës dhe guximit tonë të madh.

Surroi: Dhe cili ishte opsioni?

Vlahoviq: Opsioni ishte të ekzistonim edhe pas kësaj. Ishte e rëndësishme që të mos shkatërrohet e tëra edhe nëse nuk bëhemi të pavarur, kaq ishte.

Surroi: Shtetësi, por jo bash pavarësi.

Vlahoviq: ...ta shohim si do të shkojë, por ka edhe një detaj tjetër, por vetëm ta mbyll atë rrëfim të trishtë... Më në fund, përmbledhja botohet dhe shkoj ta marr kopjen time. Dhe një të pafat... përfundoi keq, Ulikiq quhej, më thotë Miqo, a mendon se ta kanë lënë hyrjen? I thashë, “shpresoj”. 
Jo, tha, u hoq. E pse u hoq? Sepse malazezët kështu e kanë zakon... Unë tashmë isha në konflikt me, siç thashë, udhëheqjen njëanëtarëshe të Aleancës Liberale, dhe ata janë diçka, në një takim, "hiqe more atë"... pra përmbledhja nuk ka ka hyrje... 
Për modalitetet e sovranitetit dhe pavarësisë, është dhe për fat të mirë e ruajta atë, kështu që menjëherë pas ndërhyrjes së NATO-s, Bosnian Institute nga Londra, i njeh këta njerëz, organizoi një diskutim në "Monitor"... ishte një diskutim rreth perspektivave të çështjes shtetërore të Malit të Zi dhe aty ishin të gjithë të zakonshmit që marrin pjesë gjatë gjithë këtyre vjetëve dhe aty, Veton, për arsye që nuk mund t'ia shpjegoj vetes se pse e thashë, si më erdhi në mendje në atë moment, por ekziston e shkruar, e regjistruan. Pas kësaj, madje u ftova në Londër dhe mbajta një leksion në Westminster rreth kësaj... Quintin Hoare ishte babai i Marko Hoareit, dhe atje thashë se duam të jemi të pavarur, në vitin 1999, se gjërat po lëvizin në atë drejtim, se tash Evropa do të ketë një problem... Serbia plus Mali i Zi minus Kosova qysh atëherë, si ta sinkronizojmë atë, se mund të detyrohemi të themi se në vend që ta zgjidhim statusin e shtetit siç do të donim, duhet të hyjmë në disa formacione sui generis me të cilat do të duhet të pajtohemi. 
Tash mund të shes mend dhe të them se e parashikova bashkimin shtetëror, Por jo, e parashikova mundësinë që ne, si një zgjidhje e përkohshme, të kishim diçka që nuk do të na përshtatej krejtësisht

Surroi: Solania.

Vlahoviq: Diçka ndodhi në fund. Tani, kishte një problem që nuk do të përmend emra sepse janë personazhe negative në atë histori, atë mbrëmje u sulmova menjëherë nga malazezët “kujdestarë” se isha kundër pavarësisë.

Surroi: Nuk e shihnin transicionin

Vlahoviq: Jo vetëm kaq, por ata nuk ranë dakord për asnjë variant dhe finesë... ose kjo ose asgjë. Dhe unë jam që ky është një qëndrim antihistorik. E kam thënë edhe atëherë e them edhe tash

Surroi: Kështu ishte edhe në Kosovë, kur flisnim për fazën kalimtare të pranisë ndërkombëtare "që e shite veten", dhe doli që kjo e solli pavarësinë.

Vlahoviq: Gjithçka është çështje procesi... dhe për këtë arsye të flasësh për modalitete të pastra është gjithmonë e gabuar sepse historia nuk lejon, shumë rrallë na lejon, ta krijojmë modelin e pastër që e mendonim, por megjithatë, përjetova kënaqësi atje, se nga të gjithë ata që folën, dhe vetëm sepse e thashë këtë, unë në fakt u ftova në Londër ku më pas u thashë se duhet ne duhet të jemi të pavarur.
E zhgënjeva audiencën, sepse ata prisnin që unë të isha aty për ta relativizuar. Unë thjesht shpreha frikën time se do të hyjmë në disa formacione që nuk janë zgjedhje e jona. 
Rrethanat bënë që... ka një detaj tjetër që është domethënës, po e shkruaj një libër për diplomacinë malazeze gjatë rivendosjes së pavarësisë, kam edhe mbështetjen tënde morale do të jetë një libër i shkurtër, 150 faqe, disa nga perceptimet e mia, disa nga projektimet e mia të atyre detajeve më peshë. Detaji më i rëndësishëm ndodhi para referendumit, dhe këtu shihet, dhe jam i lirë ta them pa dorëza gjenialiteti politik i Milo Gjukanoviqit. 
Ky ishte vendimi i tij, pra Marrëveshja e Beogradit. Dhe ka një detaj, Gjukanoviq na mblodhi 2 javë më herët, pra ishte 1 marsi 2002, në Vila “Gorica”. Na ftoi nja 15 veta. Dhe ndodhi siç ndodhi, erdhëm... jam ateist, dhe nuk mendoj për simbolika, parabola dhe metafora, erdhëm 12 dhe ai ishte i trembëdhjeti, dhe pastaj po bëja shaka...

Surroi: Por nuk ishte darkë, ishte drekë...

Vlahoviq: Ishte mbrëmje, në sallon, nën një tavan kiç me disa mobile të bardha në “Villa Gorica”, salloni quhet “diplomatik”... e ta them edhe këtë pas tij ishte ulur këshilltari i tij në atë kohë, më vonë, pasardhësi im, Milan Roqen, të cilin e quaj "tovarish", dhe e ngucja: “po rri pas tij sikur ai pas Sadam Huseinit", dhe të kalojmë te gjëja kryesore, e cila ishte shumë më serioze sesa shakatë dhe vërejtjet e mia na pyet nëse duhet ta nënshkruante Marrëveshjen e Beogradit.
Prej neve 12-ve, vetëm Dragan K. Vukçeviq, dekani i atëhershëm i Fakultetit të Drejtësisë, më vonë kryetar i Akademisë, i cili përherë shkon për ndonjë zgjidhje të mesme dhe si të them, duke marrë i parasysh të gjitha elementët, por prapëseprapë, ai thotë shumë qartë, flet i dyti ose i treti në radhë dhe thotë: Tash kryetar, duhesh të sigurohesh t’i fitosh zgjedhjet e jo të organizosh referendumin që do ta humbë. Pra, kjo ishte 2002-ta. 
Dhe prej neve 12-ve, isha i vetmi që e mbështeti qëndrimin se duhet të nënshkruhet sepse them se nuk mund ta rivendosim pavarësinë duke iu shmangur bashkësisë ndërkombëtare. Nëse nuk kemi mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare ose të paktën një mirëkuptim, për aq sa do ta na lejojnë të përfundojmë atë që kemi nisur, ose së paku të përpiqemi do të humbim. Dhe se ky është detyrimi ynë, dhe më lejo ta potencoj këtë pjesë domethënëse, thashë se detyrimi ynë historik nuk ishte organizimi i referendumit po fitorja në referendum.

Surroi: Dhe përsëri ishit në pakicë.

Vlahoviq: Nga ne 12, dy prej nesh folëm atë e thamë për hir të saktësisë historike... është domethënëse, ka qenë profesori Misho Obradoviq, profesor i matematikës, profesori i preferuar i gruas sime, bashkëshortja ime është matematikanë Ishte njeri i mençur dhe i zgjuar, dhe tha se nuk i kuptonte çështjet politike, "...ju e dini më mirë, Kryetar, por dua të di se kush e kontrollon ushtrinë në territorin tonë, a kemi ndonjë ndikim në efektivët ushtarakë në territorin tonë?”
Ishte edhe një mik imi me të cilin ndonjëherë pajtohem dhe ndonjëherë jo, Milorad Popoviq, shkrimtari ynë, i cili tha, "Unë erdha...", për të qenë i sinqertë për të, ia kam borxh, "Erdha në këtë takim me idenë se duhet të shkojmë në referendum, por kur dëgjova Vukçeviqin, dhe veçanërisht Vlahoviqin, nuk jam më aq i sigurt", tha ai. Të tjerët godisnin tavolinën me grushte se duhej shkuar në referendum

Surroi: Dhe Milo njihej për nga qëndrimi, gjithmonë...

Vlahoviq:... gjithmonë i palëkundur në atë pozicion, etj., gjë që nuk duhet t'i zihet për të keq. Përkundrazi. Ajo që ka rëndësi sepse është shumë më e rëndësishme çfarë shkruan... Unë gjithmonë u them malazezëve, së pari shkruani siç shkruan Milorad Popoviqi, pastaj mund të kritikojmë gjithçka. shkruani të paktën atë... sepse duhet të kemi bile pak korrektësi. Pra, pse po e rrëfej këtë. Është e vërtetë historike.
Dragan K. Vukçeviq më telefonoi herët në mëngjes dhe tha: posa më thirri Gjukanoviqi, dhe më tha, po citoj: "Vetëm ti dhe Miqa më ndihmuat mbrëmë", fundi i citatit. 
Unë them, prit, kur të thirri Gjukanoviqi, po ai nuk çohet herët, është ore 9... Më thotë shihemi së shpejti... Është lëvizje e ndërmjetme maestrale e Gjukanoviqit, nënshkrimi i Marrëveshjes së Beogradit. Në atë takim, ndër të tjera, thashë se çfarëdo që nënshkruhet, është akt juridik e politik, dhe se është shumë e rëndësishme se si do të zbatohet, si do ta zbatojmë atë që është shkruar. Por qe lëvizje e ndërmjetme maestrale, merita qe e tija

Surroi: Dhe e Solanës

Vlahoviq: Jo, jo flas për ne brenda, flas nga pozicioni malazez. Qëndrimi i Beogradit ishte ta bëjmë e më pas do ta bluajmë Malin e Zi, përmes federatës, dhe pas 3 vitesh, do të zhduket... është edhe një detaj tjetër që harrohet, madje edhe në Mal të Zi, ndoshta kjo është arsyeja pse u bëra Ministër i Punëve të Jashtme, sepse atë mbrëmje i tregova Gjukanoviqit dhe të tjerëve se nuk ishte...

Surroi: Se ekziston një kontekst më i gjerë.

Vlahoviq: ... se rruga më e shkurtër nuk është vija e duhur, dhe ndoshta, e thashë edhe më parë, njiheshim prej kohësh, dhe pastaj shumë njerëz u habitën nga vendimi i tij për të më ftuar si njeri jashtëpartiak, etj.. Ta them të drejtën, unë nuk u befasova, kam pasur një ndjenje të çmendur, gjatë gjithë kohës, thosha kur të ndodhë kjo unë do të jem ministër i Punëve të Jashtme kjo është për nënën time të ndjerë, e çova me veturë në fshat, dhe ajo bënte shaka me mua e unë i thashë...”jo, jo, isha i sigurt se kjo do të ndodhte ". Ekziston edhe një detaj i rëndësishëm...

Surroi: - Ti ishe ministër i Punëve të Jashtme i Unionit dhe më pas Ministri i parë i Punëve të Jashtme i Malit të Zi të pavarur.

Vlahoviq: E vërtetë. Kishte një që tha se ai kishte qenë i pari kështu që unë thashë dëgjo, nëse e thua këtë, do të na duhet ta konsultojmë kalendarin sepse historia ka një fakt të pakëndshëm... historia nuk mund të gënjejë, dhe kështu po, unë isha i pari atje, dhe pata atë kënaqësi dhe nder historik, është më i bukuri... 
Nuk mund ta përshkruaj... megjithatë, ka një detaj te rivendosja e pavarësisë dhe taktikat politike, të të kuptuarit të përgjithshëm, komunikimit ndaj bashkësisë ndërkombëtare në lidhje me atë çështje ku nuk kishim mirëkuptim as në vitin 2002 as në vitin 2005... e mban në mend, dhe shikuesit me siguri e mbajnë mend se në fund unioni trevjeçar shtetëror mes Serbisë dhe Malit të Zi u zgjat edhe për një vit dhe e drejta jonë për referendum u shty edhe për një vit. 
Në atë interval

Surroi: Plus, interpretimi i referendumit ndryshoi

Vlahoviq: Natyrisht...një ditë do të shkruhen libra dhe studime. Ende nuk kemi një tekst serioz për këtë. Ndoshta me librin tim të parë, i kam nisur disa gjëra. Ka një detaj ku diku në vitin 2005, Gjukanoviqi me udhëheqësinë, Vujanoviqi, kryetari, i cili gjithashtu mori pjesë e disa njerëz të tjerë, bënë një propozim, ishte një tekst që ishte pak më i gjerë dhe pastaj i reduktuar... në fund pati një propozim për transformimin e shtetit në një bashkësi shtetesh të pavarura.
Dhe dua ta them për herë të parë te ti... kjo është e vetmja herë që kam udhëtuar me kryeministrin Gjukanoviq, sepse nuk është një formacion, pastaj ka pasur kritika në Mal të Zi se pse ministri i Jashtëm udhëton me kryeministrin, kjo nuk bën, ministri udhëton me Kryetarin, e kryeministri është kryeministër, ai i ngërthen edhe punët e jashtme brenda mandatit i tij. 
Dhe shkuam në Bruksel, thashë të lutem hajde të shkojmë së bashku të shohim, ishim së bashku te Solana, domethënë unë dhe Gjukanoviqi, për ta prezantuar dokumentin ia dha Solanës, e Solana e kapi... ka një shprehje të vjetër malazeze, sikur të ishte “e gërditshme” sikur diçka të ishte e ndyrë... atë letër për qoshe, dhe kështu e hodhi nën tavolinë. 
Dokumenti parashihte shndërrimin e bashkimi shtetëror Serbi-Malit të Zi në bashkim shtetesh të pavarura dhe se ky shndërrim të verifikohej me referendume përkatëse në Serbi dhe Mal të Zi. Vlerësimi i Solanës dhe i “miqve dhe shokëve” tanë nga Beogradi ishte se donim të mbërrinim te pavarësia nga kapixhiku, se donim t'i mashtronim. Dhe kjo ishte mënyra e jashtëzakonshme e Gjukanoviqit që të tregonte se ne jemi gati, se nuk jemi të fiksuar se e gjitha duhet të jetë 100% si themi ne. Do ta quaja më vonë, kur e mora një çmim në Barcelonë, "nevoja për durim radikal". Përkufizimi i sjelljes malazeze, sjelljes së udhëheqjes malazeze me në krye Gjukanoviqin, në atë interval, ishte durim radikal, që do të thotë, durim në kuptimin e vendosmërisë për ta përfunduar atë, por edhe gatishmëri për të krijuar modalitete dhe konfigurime që do të jenë diçka që nuk është plotësisht e jona, pra, një lloj respekti për palët e tjera sepse i kishim tri palë: kishim rrethanat e brendshme malazeze; raportin me Serbinë dhe bashkësinë ndërkombëtare, dhe duhej modifikuar të njëjtën ide dhe të paraqitej në tri mënyra të ndryshme.

Surroi: Një nga problemet e asaj kohe dhe që ende është dhe që do të vazhdojë ende, nuk ishte problemi i pavarësisë së Malit të Zi si i tillë, por fakti se pavarësia e Malit të Zi e bënte një Serbi të pavarur, për ç’gjë Serbia s’ishte e gatshme.

Vlahoviq: As sot nuk është gati. Nuk mendoj se është gati as sot. Ai nuk mund ta absorbojë pavarësinë e vet, sepse pavarësia nënkupton edhe kufij të përcaktuar, që të mos harrojmë. Dhe detyrimet nga marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë Dhe detyrimet ndaj atyre që jetojnë në anën e vet të kufirit, dhe aty Serbia ka problemet më të mëdha, por Zoti im, Tani, për sa i përket këtyre marrëdhënieve, përfunduam në një situatë ku edhe durimi ynë radikal ishte aty. 
Ka disa pasazhe dhe detaje të këndshme.

Surroi: Pavarësia jonë, pavarësia e Malit të Zi, nuk është në kurriz të Serbisë apo të popullit serb, por e një të ardhmeje në të cilën Kosova, Serbia, Mali i Zi, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Bullgaria, Rumania do të jenë pjesë e një bashkësie perëndimore, në të cilën të gjithë jemi të sigurt, në të cilën të gjithë jemi nën një ombrellë të NATO-s, ku të gjithë do të jemi pjesë e BE-së por kjo porosi nuk ka mbërritur ende në Beograd. Ende ekziston një situatë në të cilën pavarësia e Malit të Zi shihet si në kurriz të diçkaje në Serbi, ose pavarësia e Kosovës si diçka që do të dëmtojë Serbinë.

Vlahoviq: Do të më lejosh ta përmend një pjesë të problemit që ekziston atje.

Surroi: E përmenda këtë, sepse një pjesë e presionit mbi Malin e Zi ishte pikërisht për shkak të kësaj.

Vlahoviq: Presioni më i madh në fakt ishte ai, por para kësaj u bë çështje sepse me pavarësinë tonë, ne po e hapnim çështjen e Kosovës. Ishte e lidhur. E kam nxjerrë nga konfigurim i quajtur udhëheqje

Surroi: Më 2002, unë dhe ti ishim diku bashkë dhe po flisnim se kush do të pavarësohej i pari.

Vlahoviq: ...ndër të tjera, ne ishim të gatshëm për të gjitha opsionet. Ishim të gatshëm për të gjitha modalitetet Qëllimi ishte i rëndësishëm për ne. Procesi si i tillë, ishte e pamundur të vendosnim gjithçka vetë, dhe po të përpiqeshim, do të shkatërroheshim, kjo ishte e qartë. Gjukanoviqi pati sukses, dhe secili në mënyrën e vet, unë isha përgjegjës për palët perëndimore, dikush tjetër ishte përgjegjës për palët lindore. 
Në kohën e organizimit të referendumit, kishim pajtimin e heshtur të Washingtonit, pajtimin e heshtur, sipas interpretimit të tyre të Rusisë dhe qëndrimin që e patëm në fund të Bashkimit Evropian. Ka disa detaje...

Surroi: Dhe ky ishte gambit, në fakt, flitej për 55%.

Vlahoviq: Kjo është gjëja më e rëndësishme. 
Në fund, na u urdhërua me mirësjellje, si të thuash, ta bënim 55% si kusht të veçantë. Tash ishte aty, njerëzit nuk e dinë, për këtë vazhdoj të shkruaj, kjo ishte nga ana ime modeste, atë që e bëra, për t'ia shpjeguar vetes dhe të tjerëve se cili ishte problemi me atë 55%. Kështu që ndër të tjera m’u desh të udhëtoja për në Madrid për t'u thënë që të mos na krahasonin dy situatat e tyre.

Surroi: Me Solanën?

Vlahoviq: Jo, me Moratinosin, i cili shërbeu katër mandate në Beograd si diplomat, fliste mirë serbisht, por nuk ishte i disponuar të më takonte sepse për të unë isha kundër Serbisë, dhe këtu përmbyllej 
Zëvendësi i tij ishte bashkëbiseduesi im, dhe pastaj shkova në Madrid për t'u shpjeguar atyre se brenda gjysmë viti ne do të ishim të pavarur dhe nuk është në interesin e tyre ta krahasonin Malin e Zi me Euskadin, Baskinë dhe Katalonjën, sepse ne do të ishim të pavarur. 
Dhe pastaj më është dashur të shkoj në Ottawa për t'iu shpjeguar atyre se rregulli i 55% nuk do të vendoset si precedent, sepse e kishin telashe ta pranonin 55% sepse ata nga Quebecu, struktura politike e atij vendi, pyesnin se si doni ta mbështesni atë far Malin e Zi me atë far rregulli 55%, dhe që doni të na impononi këtu se nuk mund ta bëjmë më kurrë, sepse përherë ishin në luhatëse... 
E aty ndodhën dy lëvizje të shkëlqyera të ndërmjetme të Gjukanoviqit. Detaji i parë: Jemi në shtator 2005, në seancën vjetore të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, dhe ndodh... histori e gjatë... arrij ta aranzhoj që të takohemi Vuk Drashkoviqi dhe unë me Solanën. Ai nuk kishte ndërmend të na takonte, e bëra një rrëfim aty... dhe pastaj u pajtua më thonë se të nesërmen do ta kishim takimin me Solanën dhe e kontaktoj Gjukanoviqin. I them se nesër do të takohem me Solanën, a mos kishte ndonjë porosi për ta përcjellë dhe Gjukanoviqi, me atë mençuri taktike, ai do t'i përcjellë një mesazh Solanës kur ishim ulur dhe kisha ardhur më herët, erdhi edhe ai, i kemi fotografitë, ende i ruaj, ne të dy jemi ulur në këndin indonezian, në të djathtë nga dera e Asamblesë, meqë Vuku u vonua pak, i kisha 15-20 minuta me Solanën. I them: I kam dy porosi për ju, z. Solana. 
E kishim një raport specifik, se unë isha gjithë kohën aty dhe isha ai që pengonte. Roli im ishte të bëja atë që përndryshe kryeministri nuk duhet dhe nuk mund t’i bëjë. Ministri përpiqet, pra nëse mundet atëherë mundet, nëse nuk mundet atëherë e korrigjon kryeministri.
Kështu ishim marrë vesh me Gjukanoviqin në fillim, pyeta po, që unë të flisja para tij, e jo të përsërisja Njerëzit shpesh nuk e kuptonin këtë, sikur po improvizoj diçka tani, unë them jo, mund të duket kështu dhe duhet të duket kështu, por nuk është kështu. 
Kryeministri më luti t’ju them që të ndikoni në Komisionin e Venecias, që ta miratojë rregullin për referendumin sa më shpejt të jetë e mundur, pra ishte shtatori i 2005-s, “sepse ne”, dhe kjo është finesa e Gjukanoviqit, “do të presim deri në dhjetor, pastaj shkojmë në referendum” Dhe porosia është, në fakt, se ne shkojmë në referendum.
“Natyrisht që duam t’i qasemi referendumit me mbështetjen, mirëkuptimin tuaj, me rregullat tuaja për të cilat do të pajtohemi, por që ju t’i jepni, por nëse nuk ka, ne shkojmë me referendum. E Solana thotë: “Por ju e dini që unë nuk kam ndikim në Komisionin e Venecias”, E unë i them: “E dimë, prandaj po jua themi.” 
Porosia e dytë ishte imja të cilën gjithashtu e pranoi. Në fund u vendos për 55%. Gjukanoviqi kërkon, emrat nuk janë të rëndësishëm, të shkruajnë një aide memorie për komunikimin tonë mbi atë çështje..., m’i sjellin pesë faqe tekst me pasazhe historike nga Dukla deri te të drejtat tona... më thotë, të lutem rishikoje shih a mund ta rregullosh Njihem si dikush që thotë që kjo s’vyen gjë, që lidhje me asgjë nuk ka...e ai e di çka do të them, më thotë merre, në paç ide rregulloje... dhe shkova në dhomë, ende e kam atë letër të shkruar, dhe i diktoj një bashkëpunëtori të ri. 
Pas 45 minutash do ta diktoj aide memoire rreth rregullit 55%. E pse po e them. zbres, madje edhe gazeta "Vijesti", së cilës rastësisht ia lash emrin aksidentalisht, etj. e që nuk është sjellë fort në mënyrë korrekte qe 20 e sa vjet, e ka foton e ne të dyve duke e shikuar tekstin të cilit ia kemi ndryshuar një presje dhe një fjalë e që e kam shkruar për 45 minuta. Dhe pse po i them të gjitha këto? 
E nisim dokumentin. Kryesuese e radhës ka qenë Austria dhe më thërret Michael Schäffer.

Surroi: Nga Gjermania.

Vlahoviq: S’di a ishte sekretar shteti apo drejtor politik, nuk ka rëndësi, se ishte edhe numri 2 dhe numri 3... nuk kishte qenë ministër, pastaj ishte ambasador, përndryshe një njeri i mrekullueshëm, një avokat, pastaj ishte ambasador në Kinë Dhe tash mirë. Jemi ulur në kafehanen e spiunëve në Vjenë “Landtmann”. Ursula Plassnik nuk donte të takohej me mua, por Jan Kickert, një burrë i mirë, shefi i kabinetit të saj, Më thotë: “Ministër kam vetëm një pyetje për ju, në fakt dy pyetje. 
A e keni shkruar ju këtë tekst? – I them po.
Meqë e keni shkruar, a na tregoni çka thuhet këtu: a e pranoni apo nuk e pranonin rregullin 55% ?
E para shkruar kështu, kurse Gjukanoviqi e konfirmoi se ka...

Surroi: Dykuptimësi.

Vlahoviq: Malazezët kemi njëfarë talenti për diplomaci. I them, më vjen mirë që më pyesni Jan. Kjo varet nga ju. Si? Pikërisht, thuhet aty, se varet nga ju. Se nëse e pranojmë ose jo do të varet nga sjellja juaj. Dhe pastaj shkoj te Michael Schäfferi, dhe ai thotë me elegancë: “Nëse nuk gabohem, ne jemi kolegë juristë”. I them po. “Atëherë jemi dakord, thotë ai, dhe si juristë edhe si diplomatë. Hajde të hamë drekë”.
Pra, porosia ishte, mos na bëni më presion. Porosia ishte ne e pranojmë më të mirën, e pranojmë atë që e konsideroni si zgjidhjen më të mirë. E pranuam dhe madje e mbaj mend atë detaj. Ishte mjaft dramatike në Mal të Zi, pasi, për shembull, sikur për Marrëveshjen e Beogradit 
Nuk pati mirëkuptim, Gjukanoviqin e shpallën tradhtar menjëherë.
Pati probleme edhe me këtë.

Surroi: Ju kaluat nga një pozicion i pakicës në një shumicë që është e vështirë të imagjinohet edhe në BE, që ta fitosh referendumin me mbi 55%.

Vlahoviq: Për çfarëdo.

Surroi: Dhe në atë valë historike, morët vendim strategjik për t'iu bashkuar NATO-s dhe për ta përmbyllur jo vetëm pavarësinë dhe shtetësinë, por edhe identitetin perëndimor të Malit të Zi, një Mal i Zi që në atë çast ishte më afër BE-së sesa çdo vend në Ballkanin Perëndimor.
Çfarë ndodhi më pas? Pse Mali i Zi, që kaloi nga pozicion pakice në atë shumicë në NATO, në Perëndim, papritmas u shndërrua në një gjendje që nuk është fort lehtë për t’u shpjeguar.

Vlahoviq: Nuk është e lehtë të shpjegohet sepse ka shumë nivele dhe dimensione të këtij problemi. Kemi biseduar për këtë shpesh

Surroi: Dua ta ilustroj raportin tuaj si shumicë dhe faktin që ky mitropoliti duhej zbritur me helikopter të Njësisë Speciale në Cetinë Këto janë dy ekstreme në një vend...

Vlahoviq: Që të mos ketë ngatërresa, ky është mëkëmbësi i kësaj kishe serbe në Mal të Zi. Dua të them, më vjen keq, nuk është Mitropoliti i Malit të Zi, z. Miçeviq. Edhe në Vatikan, kisha një marrëveshje xhentëlmenë që në komunikime, ta quaj, për shembull, nuk thosha kurrë Mitropoliti filan, por z. Radoviq, meqenëse ai është një zotëri për mua, nuk ia njoh as gradën, as asgjë tjetër.

Surroi: Për Amfilohijen e ke?

Vlahoviq: Po. Nuk dua ta ofendoj. Z. Radoviq është z. Radoviq. I bëre disa pyetje që janë jashtëzakonisht komplekse dhe problematike për një lloj shpjegimi të drejtpërdrejtë dhe të shkurtër,

Surroi: T’ia nisim nga e para.

Vlahoviq: T’ia nis nga fillimi. Mali i Zi ishte një sistem njëpartiak që përjetoi disa evolucione dhe transformime, por që ruajti disa karakteristika të mënyrës së vendimmarrjes njëpartiake, pavarësisht faktit se ndërkohë u transformua në një sistem shumëpartiak dhe shumë nga gjërat që partia në pushtet, Gjukanoviqi dhe të tjerët që kanë trashëguar levat e pushtetit dhe kuptimin e politikës që lidhej në mënyrë dominuese me sistemin njëpartiak, 
DPS ishte njëpartiak për një kohë të gjatë, sikur dilte nga një sistem njëpartiak në një mjedis ku ka parti të tjera, ka zgjedhje, etj.

Surroi: - Ishte Lidhja Socialiste

Vlahoviq: Po, Lidhja Socialiste... “udhëheqja mendon kështu”, e malazezëve u pëlqen të jenë me udhëheqjen. Unë jam malazez, padyshim dhe në mënyrë të pakthyeshme dhe aksidentale, dhe siç thonë, gjithçka duhet të jetë kështu...

Surroi: ...edhe me dëshirë

Vlahoviq: edhe me dëshirë, natyrisht, por ka rastësi në jetë, si kur bënin shaka me mua ose përpiqeshin, se pse kam lindur në Gjakovë, sikur të ishte diçka e keqe. U thosha mund të kisha lindur në Kuala Lumpur, por nuk e shoh se si mund të ndikojë kjo në mua. Pra, malazezët e kanë një adhurim, idiolatri dhe një lloj frike nga pushteti, e te plasimi i ideve politike është e rëndësishme, se kush i plason.
Njerëzit që e përkrahnin Gjukanoviqin kur ishte krah Millosheviqit, e përkrahnin Gjukanoviqin që ishte kundër Millosheviqit. Kurse Gjukanoviqi, që i kritikonte liberalët, që ishte mjaft brutal ndaj disa prej tyre, disa prej nesh, në fund Gjukanoviqi krijoi anatemën se ai është liberal. Dhe e gjithë kjo është e mundur në atë sistem, në atë lloj sistemi hibrid që kishim ne, një sistem që lindi pa vdekur ende i vjetri, ose siç thonë, në vdekje e sipër. Ky është një dimension.
Një dimension tjetër është se edhe emërtimet kombëtare po zvogëloheshin, varësisht nga bindjet politike, të mos harrojmë përballjet e vazhdueshme historike midis serbëve dhe malazezëve...

Surroi: Identiteti.

Vlahoviq: Patëm regjistrim të popullsisë në vitin 1992 dhe kishte 9.75% ose 9.25%, por nën 10% të serbëve, domethënë ata që thonë se janë serbë, 10 ose 11 vjet më vonë, në regjistrimin e ardhshëm, 30% ishin serbë. Ata që thonë se janë serbë, kjo është ajo që më pëlqen të them. 
Pse? Sepse ne nuk importuam e as nuk eksportuam asnjë serb, Kemi pasur pak refugjatë, që erdhën në Bokë kryesisht nga Kroacia, etj.
Fatkeqësisht, ata luajnë një rol shkatërrues, shumë prej tyre në Malin e Zi të sotëm janë kundër shtetit të Malit të Zi si të tillë, por këto janë edhe rrethana historike, por asgjë nuk ka ndryshuar për sa i përket përbërjes etnike të popullsisë, por ajo ka ndryshuar në mënyrë drastike nga 10% në 30%.
Shpjegimi im ishte, dhe kjo lidhet me pyetjen që e bëre, se më 1992 ishte e mundur të thuhej se ishe malazez dhe se mbështesje personazhe të quajtur Millosheviq, Karaxhiq dhe Mlladiq. 
Në vitin 2003, kur u mbajt regjistrimi i radhës, nuk ishte më e mundur të thuhej se ishit malazez dhe se mbështesnit Karaxhiqin, Mlladiqin dhe Millosheviqin Në kohën e referendumit, kishte përputhje thuajse të qindpërqindtë identifikimi. 
Ai që thoshte se është serb në Mal të Zi ishte kundër pavarësisë. Kishte përjashtime, por një numër jashtëzakonisht i vogël, sepse denominimi në Mal të Zi, shumë njerëz mund të më hidhërohen pse e them, por është kryesisht politike, ose në masë të madhe politike, sepse kjo lloj luhatjeje, dhe pa një ndryshim fizik në popullsi, është i pamundur pa pasur një tjetër çast. 
E çasti është politik.

Surroi: Benedict Anderson e denominim kombit si "imagined communities”, kështu që është...

Vlahoviq: Është ajo që mendon për veten dhe si e imagjinon veten dhe si e projekton veten. Suksesi i madh i nacionalizmit serbomadh në Mal të Zi është që së pari ta bëjë atë gjë dhe së dyti, të përpiqem të ta jap përgjigjen në pyetje. E kishim 2006-n, falë një kombinimi me fat rrethanash, përpjekjeve tona të mëdha dhe përkrahjen e bashkësisë ndërkombëtare kjo kaloi siç kaloi - pa gjak, pa konfrontim. 
Pas kësaj, qeveria malazeze, grupi politik në pushtet, brezi në pushtet, në një farë mënyre i përkas atij, të paktën në këtë pjesë të rivendosjes së pavarësisë, nuk isha funksionar politik në kuptimin e mbajtjes së ndonjë pushteti specifik, të brendshëm, mendoj se nuk ishin ose nuk ishim në nivelin e detyrës historike se çfarë të bënim me atë 2006-n.

Surroi: Mirë, dhe në vitin 2008, njohja e Kosovës ishte pjesë e kësaj...

Vlahoviq: Ta shmangim projeksionin bardhezi, pati disa vendime shumë të rëndësishme në lidhje me Kosovën. Për njohjen, mund të them dhe dua të them se, jo vetëm si kosovar i lindur që jetoi atje 6 vjet, e që i ka, thamë, kujtime të shkurtra shumë të fragmentuara nga Gjakova, unë isha njëri nga ata që propozoi ose sugjeroi që ta bënim njohjen e Kosovës së bashku me Maqedoninë për arsye që mund t'i supozojmë lehtësisht, sepse arsyeja, ndër të tjera, ishte shpërndarja e hidhërimit të pashmangshëm të Beogradit në dy adresa 
Dhe ne e bëmë këtë dhe është një nga sukseset e asaj qeverie sepse, për të qenë plotësisht i sinqertë, ishte një mendim minoritar në Mal të Zi në atë moment, por i pranuar, sepse ashtu mendonte pushteti që mendon qeveria, të jemi krejtësisht të sinqertë. Rreth kësaj, njerëzit janë të ngarkuar me gjithë ato gjëra ideologjike, mitologjike dhe të tjera, si dhe me nacionalizmin si të tillë. Madje edhe me atë nacionalizëm, le ta themi, për të cilin nuk janë të vetëdijshëm ose që nuk duan ta nxjerrin në pah. Mendoj se është...

Surroi: Këto janë dimensionet e një lideri. Lideri duhet të udhëheqë, jo të japë...

Vlahoviq: ...të na ndjekë, ose të hipë mbi valën. Pikërisht! 
Mbaj mend këtë. Kisha ardhur në konsulta në shtator para kësaj. Më kujtohet, Gjukanoviqi më tha, “a di çka, kur të kthehesh, të lutem shiko nëse Condoleezza Rice mund të të pranojë”. I them po, nëse e kërkoj takimin, ende ishte Condoleezza. “Do të ishte mirë nëse....” Gjukanoviqi me të vërtetë, them me gojën plot, ai i kupton disa gjëra, di t'i thotë me elegancë: “Do të ishte mirë që t’i lusësh...”, e këtë njëmend po e them për herë të parë “Do të ishte mirë që t’i lusësh që ta lëshojnë një deklaratë për të na shtyrë pak për njohjen e Kosovës, për të thënë se presin që ne megjithatë do të.... pra, Gjukanoviqi donte që vendimi të merrej nën përshtypjen se kjo ishte edhe pritja e Amerikës. Dhe kjo është vërtet finesë.

Surroi: Sepse krijon detyrime të ndërsjella...

Vlahoviq: Por është një finesë shumë e fortë dhe e rëndësishme. Ia përcolla, natyrisht, dhe duhet të them... e mbaj mend këtë, Antonio Miloshevski, ishte kolegu im i ri në atë kohë, German Marshall Fund e kishte organizuar një ligjëratë, ishte përballë ambasadës sonë në Washington, në New Hampshire Avenue dhe i them, a e fole me këta tanët këtë idenë tonë, po, thotë, vetëm se Milani, pasardhësi im, ministri Roqen, nuk ishte i interesuar, i thashë, do të kujdesem unë për këtë, etj., po bëja shaka. Por e bëmë!
Mendoj se ky është një veprim i rëndësishëm dhe më vonë, në të njëjtin vit, mbaj mend, Ishim në New York. Ishte një nga takimet më dramatike dhe për mua më i bukuri. Patëm një takim dypalësh Tadiq-Vujanoviq. Tadiqi mendonte se ashtu duhej, me të ishte ky Jeremiqi, ministri i tij i punëve të Jashtme dhe kreu i UDBË-s serbe dhe zëvendësi i UDBË-s serbe... ulur me ne në takim, takim dypalësh malazezo-serb. Këndej janë Vujanoviqi, kolegu im Roqeni, Nebojsha Kalugjeroviq, përfaqësuesi ynë i përhershëm në OKB në atë kohë, dhe unë si më i riu me rang, ambasadori në Washington që merrja pjesë në takim e ku më morën gabimisht. Dhe tash duhet të tregoj për këtë presion nga Tadiqi në lidhje me njohjen.
Pse nuk i përgjigjet Gjukanoviqi? I them pse nuk përgjigjet ai..., e pse nuk përgjigjet Maroviqi, etj Dhe në një moment të caktuar, Tadiqi thotë se ata nuk donin të ushtronin presion mbi Malin e Zi siç bënë mbi Kroacinë, etj. Pastaj ndërhyj dhe them: "Çfarë donin të thoshit, kryetar?. Nuk është e mundur që ta krahasoni Kroacinë dhe Malin e Zi”. 
Qëllimisht i hyra logjikës së tyre... ne jemi ndryshe... dhe ndodhi ca gjëra që s’mund t’i tregoj. Por trysnia ka qenë e tillë, sa që Vujanoviqi, i cili ka qenë shumë i përmbajtur, duhet t’ia pranojmë këtë kur mundte e shmangte konfrontimin, kjo ishte e mençur, ai luajti këtë rol, s’kemi konfrontime, dhe në fund i përgjigjet presionit "As 15% e njerëzve nuk janë në favor të njohjes së Kosovës”, Filip Vujanoviqi i thotë: "E di si, ne e bëjmë shumicën në Mal të Zi, mos e harro këtë!" 
Mos e harro se ne e bëjmë shumicën dhe këtu mbyllet. Mendoj se një nga lëvizjet e rëndësishme emancipuese për ne malazezët, për Malin e Zi, ishte njohja e Kosovës, dhe dua ta them gjënë kryesore në lidhje me këtë... do ta shpjegoja më vonë se Serbia e kuptoi vetëm me njohjen e Kosovës nga Mali i Zi, se Mali i Zi nuk është thjesht një vend i pavarur karshi të gjithëve, por edhe karshi Serbisë, dhe ne vërtet e dëshmuam këtë atëherë. 
Pra, historikisht Mali i Zi ishte në një lloj fiksimi - miti i Kosovës, që ne të ndihmojmë, etj. Njohja jonë e Kosovës është një sukses historik, dhe në atë kontekst, ne mendojmë për veten dhe fqinjët nga pozicioni ynë, dhe jo nga një pozicion i projektuar, se a i përshtatet Beogradit apo jo.

Surroi: A është kështu tash?

Vlahoviq: Qeveria aktuale malazeze do ta ndryshonte këtë po do të guxonte e mundte.

Surroi: A është kështu tash, që Mali i Zi është i pavarur nga ndikimi i Serbisë?

Vlahoviq: Nuk është i pavarur, është një pyetje e madhe. Madje mendoj se është një pyetje retorike, që e nënkupton përgjigjen. Ne nuk jemi të pavarur, jemi nën ndikim të fortë, i cili është shumështresor, shumëdimensional dhe që lidhet fuqimisht me shërbimet serbe, me Kishën e Serbisë. Edhe pse shpesh përputhen, bëhet fjalë për të njëjtën adresë. 
Mediat janë edhe në kuptimin e pronësisë... "Vijesti" që e përmenda u ble ndërkohë nga Serbia, nga serbët, ata janë pronarë serbë dhe zbatojnë politikën serbe në Mal të Zi, dhe atë përmes kanaleve të shumëfishta. Prandaj, nuk ekziston më në lidhje me kohën e referendumit, kur pati një kërcënim nga i ashtuquajturi “Batalion i shtatë”, i cili ishte, siç do të thosha, formalisht organizatë joformale paramilitare, sot nuk është ai lloj ndikimi i dukshëm i drejtpërdrejtë njëdimensional, por është i larmishëm. Është i nuancuar, është i pranishëm në të gjitha sferat e jetës publike kulturore, përfshirë atë ekonomike.

Surroi: A është qëllimi i shtegtimit të Malit të Zi drejt BE-së, e Mali i Zi ishte "favorit", gjë që, sipas pritjeve të Marta Kosit dhe njerëzve të tjerë në BE, duhet të ndodhë më 2028....pra, a është qëllimi i Beogradit ta devijojë rrugën e Malit të Zi apo ta ndryshojë identitetin e Malit të Zi?

Vlahoviq: Të dyja. Nëse bëhet i pari, bëhet, nëse nuk mundet ta bëjë i pari, atëherë le të ndryshojë Mali i Zi nga brenda në mënyrë që të jetë një shtet i dytë serb në diçka që quhet BE.

Surroi: Dhe si mund të bëhet e para?

Vlahoviq: Do të mundte në mënyra të ndryshme. Më duket mua, mund të gabohem, se ai plan u braktis në thelb sepse është e qartë se do të ishte katastrofal për qeverinë aktuale. Nëse ajo qeveri do të manifestohej, nëse do të vepronte, do të bënte lëvizje që do t'u tregonin miqve tanë në Bruksel dhe miqve tanë në vendet evropiane se ata nuk duan realisht të jenë në BE, atëherë ajo qeveri do të kishte një problem mbijetese, ndoshta do të ishte nën presion për të krijuar një konfigurim të ndryshëm qeverisës. 
Megjithatë, sot kampionët e evropianizimit të Malit të Zi, njerëz që ishin absolutisht antievropianë, antiperëndimorë, antiamerikanë deri vonë ose sot, siç flasim, ishin të orientuar më parë, tash janë pro-Trump por ishin të orientuar antiamerikanë. Pra, ja ku keni një vojvodë çetnik që nuk hoqi dorë nga ai titull...

Surroi: E që është Kryetari i Kuvendit...

Vlahoviq:... Mandiq... pastaj ke një konstelacion të tërë të atyre partive serbomëdha në gjendje të ndryshme agregate, të ngjyrosur ndryshe.

Surroi: Mirëpo, të gjithë janë pro-BE-së.

Vlahoviq: Të gjithë janë për BE-në sepse është e lirë, e padiskutueshme dhe kjo i kualifikon si bashkëbisedues. Evropa si e tillë e pranon atë. Është një rrëfim shumë i gjatë dhe kompleks...

Surroi: Po të ndërpres. Dhe kjo do të thotë që Beogradi nuk mund ta ndërpresë më shtegtimin e Malit të Zi drejt Bashkimit Evropian.

Vlahoviq: Është e mundur, por shumë e vështirë. Më duket se mund të ketë ende një rrugë... Tani, varet, pas rënies së Orbanit, varet se si do të bjerë, sa do të zgjasë, në çfarë mënyre ta them kështu, dhe mendoj se kjo është përgjigjja e duhur, Aleksandar Vuçiq, në çfarë mënyre do të bjerë ose po bie, si folje e papërfunduar, dhe ky mund të jetë një proces që do të shkaktojë gjëra negative si brenda Serbisë ashtu edhe në mjedisin serb.

Surroi: Por hipotetikisht, këto dy procese mund të ecin paralelisht, por të mos përputhen. Kjo do të thotë që Mali i Zi mund të ecë drejt BE-së dhe më 2028 mund ta përfundojë të gjithë procesin e negociatave dhe të fillojë me negociatat e pranimit dhe ndërkohë mund të arrihet transformimi i qeverisë në Serbi. Nuk e dimë në çfarë mënyre ose nëse do të ndodhë fare. Pra, këto dy procese nuk kanë pse të përputhen.

Vlahoviq: Ashtu është. Mund të jenë paralele e të mos jenë në konflikt në mënyrë që të mos ndikojnë te njëri-tjetri, por ndoshta ka fërkime dhe gërshetim. Është e mundur që, derisa po e humb pushtetin, siç do ta thosha me një fjali, Vuçiqi, për fat të keq, në kuptimin e përqindjes, më së shumti aleatë në rrethin e tij i ka në Mal të Zi, shumë më pak i ka në Bosnjë dhe Hercegovinë, pavarësisht entitetit
Pra, është e mundur. Së dyti, ato janë linja ndikimi që degëzohen. Tani, edhe mua më duket se kohët e fundit është intensifikuar qëllimisht me ndonjë qëllim, njëlloj konflikti midis këtij Mandiqit dhe Knezheviqit, e cila tash quhet Partia Demokratike Popullore, si Republika Demokratike e Koresë, afërsisht, dhe kjo dhe pastaj është struktura qeverisëse formale Lëvizja Evropa Tash, e cila në fakt është gjithashtu nën ndikim, jo aq e dukshme, por absolutisht nën ndikimin e Serbisë...

Surroi: Por, a është e mundur që të jetë kështu, sepse ndikimi mund të jetë jo vetëm një rrugë e një kahu por edhe të ketë komunikim me... Pra, e gjithë ideja e shumë njerëzve të mirë në BE dhe përreth është se nëse Mali i Zi hyn në BE menjëherë në dy vitet e ardhshme, kjo do të thotë se do të ndikojë në të gjithë rajonin dhe kryesisht në Serbi, në të njëjtën mënyrë që pavarësia e Malit të Zi duhet të kishte qenë një thirrje zgjimi për Serbinë, që ata duhet të jenë të pavarur.

Vlahoviq: Kam dëgjuar shumë nga këto teori kur bëhej fjalë për referendumin tonë dhe pavarësinë e Kosovës, se referendumi rrezikon shanset e forcave demokratike në Serbi, se shtetësia malazeze kërcënon zhvillimin e demokracisë në Serbi...

Surroi: Kështu na thanë në vitet '90.

Vlahoviq: Juve në veçanti... po këto i dëgjova në Greqi, në Itali, në disa vende të tjera dhe në KiE 
Mali i Zi duhet të hyjë në BE së pari për shkak të Malit të Zi. Dhe së dyti, as në asociacionin e tretë apo të katërt, pavarësisht faktit që, natyrisht, ndikimi, shpresojmë që procesi i sigurt të jetë padyshim pozitiv në mjedisin tonë, përfshirë Kosovën, nuk do t'i adresoja të gjitha Serbinë.
Ne nuk ekzistojmë për shkak të Serbisë. Pra, ekziston një problem në Ballkan, i cili quhet Serbi. Ai është gjeneratori i shumë problemeve në mjedisin e Serbisë, dhe në të gjitha vendet tona, dhe në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe në Kosovë, dhe në Mal të Zi... Kam zakon të them, në mënyrë eufemiste, se është e qartë se të gjithë kemi një “mik të përbashkët”, ne, boshnjakët dhe kosovarët, por më duket se ka kohë që është bërë e papërshtatshme ta përdorim si argument pro ose kundër se është mirë që Mali i Zi të hyjë sepse do të ketë ndikim... është e mundur, ndoshta, do të ishte mirë, por kjo nuk është çështja.
Një lloj tjetër ndikimi nga Serbia dhe Rusia, të mos harrojmë... ato degë të kishës. inteligjenca e sigurisë... Beogradi nuk ekziston pa Moskën. 
Nuk ka asgjë që ekziston në Nish pa atë, etj. Është për të pushtuar Malin e Zi nga brenda, dhe se shenjat e tij dalluese, nëse ato mund të ndryshohen, tash kanë filluar me flamujt trengjyrësh që janë antihistorikë, që natyrisht nuk kanë të bëjnë fare me diçka që është një traditë autentike malazeze... nëse ndryshojnë, ndryshojnë, nëse nuk munden, nuk munden.
Që Mali i Zi të ndryshojë nga brenda, që të federalizohet mbi parimin etnik, në mënyrë që të ndahet si Bosnja dhe Hercegovina, e cila për fat të keq është e ndarë sot, që z. Mandiq dhe neoçetnikët e tjerë të promovohen si përfaqësuesit e vetëm legjitimë autentikë të popullit serb. Që politikanët në Mal të Zi të jenë përfaqësues të popujve të tyre, përfshirë malazezët, ne ende, për fat të mirë, shpresoj se nuk do të biem në kurthin e reagimit ndaj këtij lloji nacionalizmi me homogjenizim dhe, nuk e di, krijimin e disa partive njëkombëtare, të cilat do të quhen autentikisht malazeze... jo!
Mali i Zi duhet të zhvillojë një koncept qytetar autentik gjithëmalazez, natyrisht, duke e ditur që në fillim, në mes, në fund se pa malazezët nuk ka Mal të Zi, pra eliminimin e identitetit malazez dhe në fakt eliminimin e shtetësisë malazeze dhe anasjelltas. Por ajo që po ndodh sot në Mal të Zi më duket më shumë se kjo anë e medaljes në të cilën është i pranishëm ky lloj ndikimi i pushtimit të brendësisë së Malit të Zi, është një taktikë shumë më e pranishme sesa largimi i Malit të Zi nga rruga e BE-së, gjë që, natyrisht, nuk do të thotë se ata do ta braktisin atë nëse u jepet mundësia. Por unë mendoj se këto forca dhe ato qendra pushteti tashmë po ecin drejt kësaj. Sot keni këtë z. Micoviq, një nga dy mitropolitët, pastaj është edhe mitropoliti i dytë z. Ostojiq, i cili është i lidhur ndryshe me këta ushtarakë... sepse ai, do të thosha, bart fanella të ndryshme: ose një uniformë kamuflazhi me çizme ose këtë veshje të zezë, ndërsa atje përuron monumente për kuislingët dhe kasapët më të këqij të mundshëm nga LBD siç është ai Gjurishiqi që ishte bartës i Kryqit të Hekurt të Hitlerit, etj.
Prandaj, njeriu që po i ngre monument Gjurishiqit ai është njëkohësisht në favor të Evropës. Zyrtarisht tash është çështje e kishës serbe, dhe ata i kanë ithtarët e tyre direktë e indirektë figura të mbrojtura në qeveri, të cilët i promovojnë së bashku, se mbështesin absolutisht rrugën e Malit të Zi evropian. 
Miqoviqi, mitropoliti e mbështet këtë. Natyrisht, se sa e besueshme është e gjithë kjo është e qartë, por tregon se kjo pjesë e dytë e logjikës, taktikës është e përfshirë, që është se Mali i Zi hyn, në interpretimin e tyre, në BE si një shtet serb ose si një shtet në të cilin populli serb është i mbrojtur ashtu siç e mbrojnë ata popullin serb në të cilin Kisha e Serbisë është një nga promovuesit e atij dimensioni të ri evropian të Malit të Zi sepse kanë menduar ta bëjnë atë që është e mundur. Mali i Zi është i pavarur, ata mund ta pranojnë këtë, gjë që ishte shumë e vështirë për t’u përtypur dhe mendoj se ende nuk është krijuar në kontekstin historik nga ajo anë.

Surroi: As ajo, as NATO-ja

Vlahoviq: Dhe NATO-n në veçanti, kjo është ajo që doja ta përfundoja. Për ta, NATO ishte edhe më e rrezikshme se pavarësia... NATO ishte për ta... ky është mëkati më i madh i Gjukanoviqit, NATO, kurse pavarësia është vetëm baza për atë mëkat.

Surroi: Miodrag Vlahoviq -Miqo, të faleminderit, kaloi ora.

Vlahoviq: Shpresoj se iu përgjigja të paktën disa prej pyetjeve tua. S’jam i sigurt që isha i mirë në nja dy vende

Surroi: Ishe i shkëlqyer, por kjo na lë kohë për herën tjetër që do të jesh këtu si mysafir... Ne jemi një brez që është i destinuar të mos ta kemi jetën e mërzitshme

Vlahoviq: Po, ishim me fat, pa fat... Më pëlqen që edhe për ne ishte kështu. Unë dhe ti i përkasim brezit që arriti gjërat më të mëdha në kontekstin kombëtar, në kontekstin e shtetit, shoqërisë së cilave i përkasim, Nuk do të duhej të flisnim ne për këtë Mbase brezat e rinj një ditë do të thonë këta njerëz, përveç këtyre gabimeve, prapëseprapë bënë diçka.
Së dyti, ne i përkasim, për fat të keq, një brezi dhe nuk dua ta harroj këtë në këtë vend, dhe derisa jam në të njëjtën tavolinë me ty, ky brez i përket një brezi, ose një pjese të brezit që u rezistoi luftërave kriminale në territoret e ish-Jugosllavisë, atyre magnum crimen absolute gjenocideve dhe gjithçkaje që sollën ato luftëra... 
dhe ne duhet të jemi krenarë, më duket mua, jam i sigurt në fakt, sepse ky ishte i vetmi pozicion i mundshëm njerëzor dhe u realizua ai rregull që për fat të keq ishte i vlefshëm në zonat tona që ishin atje, të pafat janë të ngarkuar, dhe ky është se secili prej brezave tanë në të vërtetë u përgjigjet të njëjtave pyetje gjatë gjithë kohës dhe disa nga brezat japin përgjigjet e duhura, disa nuk arrijnë të japin një përgjigje.
Më duket se ne i përkasim atij brezi, asaj pjese të brezit që është të paktën disi e rëndësishme, për ekzistencën njerëzore si individuale ashtu edhe kolektive, kemi dhënë përgjigje të rëndësishme dhe të duhura. Kur mbërrita në Prishtinë, pata disa telashe teknike kështu që u vonova pak, dhe unë dhe ti nuk shkuam në Gjakovë, dhe ia kam borxh një kërkimfalje, si gjakovar, kryetarit të komunës, Gjini, por në kthim për në Malin e Zi do të shkoj në Gjakovë, sepse dua të shkoj dhe ta shoh vendin ku ka jetuar familja ime. Tash mendoj se është "Nënë Tereza". 337 është numri... dikur ishte Mareshali Tito 337, dhe dua të shkoj në Mejë për ta shprehur nderimin tim...një nga vendet e vrasjeve për të cilin dihet pak në Malin e Zi, por është një detyrim njerëzor, kosovar dhe malazez, ndaj gjithçkaje që ndodhi në vitet '90 në Kosovë, dhe ne duhet ta kujtojmë dhe përkujtojmë atë, ta kujtojmë dhe të flasim për të sepse është pjesë e përgjigjes së brezit tonë ndaj çështjeve historike që janë vazhdimisht të pranishme në këto zona. Dhe nëse dështojmë atje, dhe nëse nuk i japim përgjigjet e duhura, atëherë ata që vijnë pas nesh do të duhet të përgjigjeshin në pyetjet e njëjta, por nga një pozicion shumë më i keq. 
Ne ende po krijojmë një platformë për përgjigje më të mira.

Surroi: Ishte kënaqësi e madhe dhe shumë faleminderit.

Vlahoviq: Faleminderit dhe gjithë të mirat.

Përktheu dhe përshtati: Flaka Surroi