Kufiri i Iranit me Turqinë ofron një rrugëdalje, por pak po largohen përgjithmonë

“Nuk është e qartë nëse do të largohemi nga Irani përgjithmonë, por ndërkohë mund ta qartësoj pak mendjen”, tha Reza Gol, një kirurg plastik. “Mund ta shihni se nuk është aq e mbushur me njerëz në kufi. Të gjithë po qëndrojnë në shtëpitë e tyre. Për momentin, njerëzit nuk po lënë gjithçka që kanë dhe të ikin”.

Një kalim tokësor pranë provincës lindore të Turqisë, Van, është një nga rrugët e pakta që lidh iranianët me pjesën tjetër të botës, mes mbylljes së hapësirës ajrore në Iran që nga koha kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulme ndaj Teheranit më shumë se një javë më parë, duke iniciuar një luftë në Lindjen e Mesme.

Shumica e udhëtarëve në pikën kufitare ditët e fundit kishin lidhje me Turqinë përmes punës, familjes dhe miqve, dhe shumë prej tyre i kishin përshpejtuar vizitat e planifikuara më herët për shkak të luftës. Disa kishin leje qëndrimi ose shtetësi në një vend të tretë dhe po kalonin përmes Turqisë.

Vetëm një numër i vogël iranianësh që folën me Associated Press në pikëkalimin Kapikoy thanë se planifikonin të qëndronin në Turqi për një periudhë të pacaktuar për t’i shpëtuar luftës.

Reza Gol, një kirurg plastik 38-vjeçar, tha se lufta nuk ishte arsyeja e vetme për udhëtimin e tij. Ai po udhëtonte nga Urmia në perëndim të Iranit për të parë pacientë në Stamboll, ku kishte jetuar më parë.

“Nuk është e qartë nëse do të largohemi nga Irani përgjithmonë, por ndërkohë mund ta qartësoj pak mendjen”, tha ai. “Mund ta shihni se nuk është aq e mbushur me njerëz në kufi. Të gjithë po qëndrojnë në shtëpitë e tyre. Për momentin, njerëzit nuk po lënë gjithçka që kanë dhe të ikin”.

Pooneh Asghari dhe bashkëshorti i saj, shtetas iraniano-kanadezë, po përgatiteshin me hezitim të fluturonin për në Kanada, edhe pse nuk kanë më shtëpi atje dhe të dy punojnë në Iran. Asghari tha se shpresojnë që udhëtimi të jetë i shkurtër.

“Ne kemi jetuar në Iran për më shumë se pesë vjet”, tha ajo. “E gjithë jeta jonë është atje.”
Fariba, një grua që kërkoi të identifikohej vetëm me emrin e saj të parë për shkak të shqetësimeve të sigurisë, po shkonte drejt Izmirit në perëndim të Turqisë për të pritur fundin e luftës me djalin e saj.
Ajo tha se shumica e miqve dhe fqinjëve të saj nuk kanë mundësi të largohen — gjë që mund të shpjegojë mungesën e një eksodi të madh përtej kufirit.

“Njerëzit janë shumë të varfër tani”, tha ajo. “Kështu që po qëndrojnë në shtëpi dhe kanë frikë.”

Kufizimet në kufi dhe fluturimet e anuluara

Iranianët zakonisht hyjnë në Turqi pa viza. Të hënën, Ministri i Tregtisë i Turqisë njoftoi pezullimin e ndërsjellë të kalimeve për vizita ditore, ndërsa zyrtarët kufitarë iranianë kanë kufizuar kalimin e disa shtetasve iranianë, siç kanë njoftuar udhëtarët po ashtu edhe dhe mediat lokale.

Megjithatë, që nga mëngjesi i së enjtes, si iranianët ashtu edhe shtetasit e vendeve të treta kanë kaluar normalisht nëpër portat kufitare malore të Kapıkoyt.

Ministri i Brendshëm i Turqisë, Mustafa Çiftçi, tha në një deklaratë se 2,032 udhëtarë hynë në Turqi nga Irani të mërkurën, ndërsa 1,966 prej tyre u kthyen në Iran. Shifra më të fundit nuk ishin të disponueshme.

Shumica e atyre që kaluan më pas u drejtuan për në aeroportin e Vanit për të vazhduar udhëtimin. Të premten në mbrëmje, rreth 20 pasagjerë, kryesisht iranianë, ishin shtrirë në rreshta karrigesh duke pritur një fluturim mëngjesin tjetër.

Mehregan, një 26-vjeçare që studion në Kinë, po vizitonte familjen e saj në Ahvaz për pushimet dimërore kur shpërtheu lufta. Ajo udhëtoi me makinë më shumë se 15 orë nëpër Iran për të kaluar në Turqi. Ajo kërkoi të mos identifikohej me emrin e plotë nga frika se të folurit me median mund t’i shkaktonte probleme me autoritetet iraniane.

Studentja, me vështirësi financiare, vendosi të flinte në aeroport ndërsa priste fluturimin e ditës tjetër për në Stamboll, prej nga do të fluturonte për në Kinë. Por të shtunën, fluturimi i saj u anulua për shkak të stuhive të borës dhe ajo po përgatitej të kërkonte një hotel në qytet në vend që të flinte në aeroport për një natë të dytë.

“Nëse nuk mund të hip në një fluturim nesër nga këtu, do të humbas fluturimin tim për në Kinë dhe do të humbas biletën”, tha ajo.

Van, që është rreth një orë e gjysmë me makinë nga kufiri, ka qenë prej kohësh një destinacion i popullarizuar për iranianët për punë, udhëtime dhe tregti. Hotelet dhe dyqanet, që zakonisht bëjnë biznes të madh gjatë festave të Novruzit në mes të marsit tani presin të pësojnë rënie.

“Bëhet vërtet gjallëri këtu gjatë Novruzit. Shumë nga miqtë tanë vijnë dhe kalojnë pushimet këtu me ne”, thotë Reshat Yeshilagaç, pronari i dy hoteleve në Van. “Tani është kryesisht qetë, përveç njerëzve që vijnë për shkak të luftës. Shumica e tyre janë me shtetësi të dyfishtë dhe ndalojnë në Van për një ditë apo më shumë para se të fluturojnë”.

Frika rreth migrimit në Turqi

Migrimi është një temë e ndjeshme në Turqi, e cila në një moment kishte strehuar pothuajse 4 milionë refugjatë sirianë.

Turqia ka forcuar më tej mbrojtjen e kufijve për të qenë në gjendje të reagojë ndaj një fluksi të mundshëm njerëzish që mund të largohen nga trazirat pasi protestat masive kundër qeverisë në Iran u përballën me një shtypje brutale në janar.

Ministria e Mbrojtjes e Turqisë tha në janar se Turqia kishte 380 kilometra mure betoni, 203 kulla optike dhe 43 kulla me ashensor përgjatë kufirit 560-kilometërsh të vendit me Iranin.

Të mërkurën, Ministri i Brendshëm Mustafa Çiftçi tha se Turqia kishte hartuar plane emergjente që përfshijnë kampe me tenda dhe zona tampon për t’iu përgjigjur një fluksi të mundshëm njerëzish që mund të ikin nga lufta në Iran. Deri tani ai fluks nuk është materializuar.

Harrison Mirtar, 53 vjeç, një iraniano-kanadez, kaloi kufirin në Kapıkoy përpara se të vazhdonte udhëtimin e tij për t’u kthyer në Kanada, pas një vizite te prindërit e tij në Teheran. Ai tha se ishte i zemëruar për ndërhyrjen e huaj në vendin e tij, por nuk ishte shumë i shqetësuar për faktin që po linte prindërit pas. Ata kishin jetuar përmes luftës brutale Iran-Irak në vitet ‘80.

“Ata janë në atdheun e tyre”, tha ai. “Jeta vazhdon, por me disa bomba.”