Nis këtë javë vlerësimi për katër kandidatët për sekretar të Përgjithshëm të OKB-së

Katër kandidatë për Sekretar të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara do të vlerësohen për këtë post këtë javë, më pak se 10 vjet nga koha kur Antonio Guterres u zgjodh kreu i OKB-së.

Ish-presidentja e Kilit, Michelle Bachelet, një nga dy gratë dhe një nga tre kandidatët nga Amerika Latine, do të jetë e para që do të përballet me ambasadorët e 193 vendeve anëtare të OKB-së gjatë një seance treorëshe pyetje-përgjigje të martën. Bachelet do të pasohet nga drejtori për çështjet bërthamore i OKB-së, Rafael Mariano Grossi nga Argjentina.

Të mërkurën, kreu për tregtinë i OKB-së, Rebeca Grynspan, do të marrë vendin qendror në sallën e Asamblesë së Përgjithshme, dhe së fundi, ish-presidenti i Senegalit, Macky Sall.

Në vitin 2016, një garë tepër e kontestuar tërhoqi 13 kandidatë. Çfarë ka ndryshuar këtë vit?

Për të filluar, bota thellësisht e polarizuar dhe e shkatërruar nga konfliktet e vitit 2026 është shumë e ndryshme nga klima globale më paqësore e vitit 2016, viti kur Donald Trump u zgjodh president për herë të parë.

Shto kësaj uljen e reputacionit të Kombeve të Bashkuara. Një dekadë më parë, organizata botërore po gëzonte sukseset e saj në ndihmën për arritjen e marrëveshjes së Parisit për të frenuar ngrohjen globale dhe një marrëveshje të liderëve botërorë mbi 17 objektivat për të promovuar rritjen ekonomike globale, ruajtur mjedisin dhe ngushtuar hendekun në rritje midis vendeve të pasura dhe të varfra.

Sot, ndarjet midis fuqive botërore janë aq të thella sa OKB-ja ka qenë e paaftë të përmbushë rolin e saj kryesor në sigurimin e paqes dhe sigurisë globale. Këshilli i Sigurimit, dikur i fuqishëm, është bllokuar nga veprimi për të ndaluar luftërat në Ukrainë, Gaza dhe Iran, ndër konflikte të tjera, duke lënë OKB-në në vijën e dytë të krizave kryesore globale.

Richard Gowan i International Crisis Group, vëzhgues dhe drejtor programi për OKB-në, ka thënë se skena gjeopolitike aktuale ka ndikuar në garën për pasimin e Guterresit, mandati i dytë pesëvjeçar i të cilit përfundon më 31 dhjetor.

Ai ka thënë se 10 vjet më parë, shumë kandidatë hynin në garë duke e ditur se kishin pak shanse për të fituar, por e përdornin atë për të rritur profilin e tyre.

“Këtë herë, kandidatë potencialë dhe qeveritë që i mbështesin janë shumë më të kujdesshëm. Ka një ndjenjë se nëse një kandidat bën një gabim dhe ofendon Uashingtonin apo Pekinin, mund të shkaktojë dëm diplomatik rea”, ka thënë Gowan.

Si u bë zgjedhja në në 2016?

Në 2016, ishte një presion i fortë për të zgjedhur gruan e parë që të drejtojë Kombet e Bashkuara.

Shtatë nga 13 kandidatët ishin gra. Por pati një pajtim të gjerë që Guterres performoi më mirë në atë që OKB-ja e quan “dialogu interaktiv” me anëtarët e Asamblesë së Përgjithshme.

Kartela e OKB-së thotë pak për zgjedhjen e sekretarit të përgjithshëm përveç se Asambleja e Përgjithshme, që përfshin të gjithë anëtarët, duhet ta bëjë këtë mbi rekomandimin e Këshillit të Sigurimit. Kjo i jep pesë anëtarëve të përhershëm të organit më të fuqishëm të OKB-së — Shtetet e Bashkuara, Rusia, Kina, Britania dhe Franca, rolin vendim-marrës dhe të drejtën e vetos mbi përzgjedhjen.

Tani, duhet të jetë radha e Amerikës Latine, megjithëse Europa Lindore kurrë nuk ka pasur sekretar-të-përgjithshëm dhe humbi mundësinë në vitin 2016.

Sipas rregullave të OKB-së, kandidatët duhet të nominohen nga një shtet anëtar, jo domosdoshmërisht nga vendi i tyre. Nuk ka afat kohor për nominime, dhe mund të shfaqen më shumë kandidatë.

Si u nominuan katër kandidatët?

Gjatë seancave të tyre këtë javë, katër kandidatëve me shumë mundësi do t’u bëhen pyetje për vizionin e tyre për postin, pikat e nxehta globale dhe të ardhmen e Kombeve të Bashkuara, por gjithçka mund të ndodhë.

Bachelet, 74 vjeçe, e cila ka shërbyer si komisionere e lartë e OKB-së për të drejtat e njeriut pas dy mandateve jo radhazi si presidente e Kilit, u nominua fillimisht nga Kili, Brazili dhe Meksika. Por pasi lideri i ekstrem të djathtë i Kilit, Jose Antonio Kast, u bë president në mars, qeveria e tij tërhoqi mbështetjen për Bachelet, një e majtë, megjithatë ajo mbetet kandidate për shkak të nominimeve nga Brazili dhe Meksika.

Sipas traditës, sekretari i përgjithshëm rrotullohet sipas rajoneve. Guterres, ish-kryeministër i Portugalisë dhe shef i refugjatëve të OKB-së që përfaqëson Evropën, pasoi ish-ministrin e Jashtëm të Koresë së Jugut, Ban Ki-moon, që përfaqësonte Azinë. Ai i pasoi Kofi Annan nga Gana, që përfaqësonte Afrikën.

Grossi, 65 vjeç, ish-diplomat argjentinas që është drejtor i përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike që nga 2019, u nominuar nga vendi i tij.

Grynspan, 70 vjeçe, ish-nënpresidente e Kosta Rikës, është sekretare e përgjithshme e Agjencisë së OKB-së për Tregti dhe Zhvillim, UNCTAD, që nga 2021 dhe gjithashtu u nominuar nga vendi i saj.

Sall, 64 vjeç, u nominuar nga Burundi, por vendi i tij, Senegali, i tha Bashkimit Afrikan se nuk e kishte mbështetur atë. As organizata rajonale me 55 kombe, e përçarë, nuk e mbështeti.

Një kandidate e pestë, diplomate argjentinase Virginia Gamba, ish-përfaqësuese e OKB-së për fëmijët në konfliktet e armatosura, u nominuar nga Maldive, por shteti i Oqeanit Indian tërhoqi kandidaturën e saj në fund të marsit pa dhënë arsye.

Edhe pse ka vetëm dy kandidate gra, presioni për një zonjë sekretare të përgjithshme vazhdon, përfshirë nga Guterres, i cili ka kërkuar të arrijë barazinë gjinore në administratën e tij. Britania dhe Franca kanë thënë gjithashtu se dëshirojnë të shohin një grua në krye.

Grupi global i avokimit 1 for 8 Billion dhe GWL Voices, një organizatë prej gati 80 udhëheqësish globalë femra, kanë bërë fushatë për një grua. 

Megjithatë, Bachelet përballet tashmë me kundërshtim nga SHBA-ja.

Në një letër më 25 mars adresuar sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, 28 republikanë të Senatit dhe Dhomës së Përfaqësuesve i kërkuan Shteteve të Bashkuara që të vënë veto ndaj Bachelet, duke e quajtur atë “një e fanatizuar pro-abort që ka synim të përdorë autoritetin politik për të anashkaluar sovranitetin shtetëror në favor të agjendave ekstreme”.