Pesë qeveri të BE-së po dobësojnë vazhdimisht sundimin e ligjit, thotë raporti

Qeveritë në pesë shtete anëtare të BE-së po e “gërryejnë vazhdimisht dhe qëllimisht” sundimin e ligjit, ka paralajmëruar organizata kryesore evropiane për liritë civile, ndërsa standardet demokratike po përkeqësohen edhe në gjashtë vende të tjera, përfshirë disa demokraci tradicionalisht të forta.

Duke u mbështetur në prova nga më shumë se 40 OJQ në 22 vende, Civil Liberties Union for Europe (Liberties) i përshkroi qeveritë e Bullgarisë, Kroacisë, Hungarisë, Italisë dhe Sllovakisë si “çmontuese”, që po dobësojnë në mënyrë aktive sundimin e ligjit.

Raporti i grupit për vitin 2026, i publikuar të hënën, thotë se sundimi i ligjit ka pësuar regres në të gjitha fushat – drejtësia, lufta kundër korrupsionit, liria e mediave dhe balancat e shoqërisë civile në Sllovaki nën qeverinë populiste, autoritare dhe pro-Moskë të Robert Ficos.

Pamja ishte po aq e zymtë në Bullgari, ndërsa Hungaria, ku 16 vjetët në pushtet të Viktor Orbanit mund të përfundojnë pas zgjedhjeve të 12 prillit, “mbetet në një kategori më vete, duke vazhduar të ndjekë ligje dhe politika gjithnjë e më regresive pa asnjë shenjë ndryshimi”.

Liberties ka identifikuar edhe Belgjikën, Danimarkën, Francën, Gjermaninë dhe Suedinë, të gjitha këto vende me tradita të forta demokratike, si “rrëshqitëse”, ose vende ku sundimi i ligjit po dobësohet në disa fusha, pa qenë kjo pjesë e një strategjie të përgjithshme politike.

Republika Çeke, Estonia, Greqia, Irlanda, Lituania, Holanda, Rumania dhe Spanja u klasifikuan si “stagnuese”, që do të thotë vende ku kushtet e sundimit të ligjit as nuk po përmirësohen dhe as nuk po përkeqësohen, thuhet në raportin prej 800 faqesh.

Edhe Polonia ka rënë në këtë kategori, ku kryeministri Donald Tusk po përpiqet të rikthejë elementë kyç të sundimit të ligjit, si një gjyqësor i pavarur, të dobësuar nga qeveria e mëparshme e Partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), por po pengohet nga vetoja presidenciale.

Përparimi i kufizuar i deritanishëm i Polonisë “tregon se sa sfiduese dhe i brishtë mund të jetë rikthimi i pavarësisë institucionale të komprometuar”, thotë Liberties. 

Vetëm Letonia mori statusin “punëtore e palodhur”, me një qeveri që po përmirëson në mënyrë aktive standardet e sundimit të ligjit.

Raporti gjithashtu thekson se mekanizmat e BE-së për të adresuar dobësimin e sundimit të ligjit janë kryesisht joefektivë, pasi shumica e shteteve anëtare nuk arrijnë t’i shndërrojnë rekomandimet në veprime konkrete, pavarësisht disa viteve udhëzimesh nga Komisioni Evropian.

Ai zbuloi se 93% e të gjitha rekomandimeve në raportin e vet të Komisionit për sundimin e ligjit për vitin 2025 ishin përsëritje nga vitet e mëparshme, shumë prej tyre të bartura pa asnjë ndryshim në formulim, ndërsa numri i rekomandimeve të reja kishte rënë përgjysmë që nga viti 2024.

Nga 100 rekomandime të Komisionit të vlerësuara nga Liberties, 61 nuk kishin asnjë përparim, ndërsa 13 të tjera po përkeqësoheshin. 

“Raporti i Komisionit ishte menduar të nxiste veprime konkrete”, ka thënë Ilina Neshikj, drejtoreshë ekzekutive e Liberties.

Por pas shtatë edicionesh vjetore, gjetjet e Liberties nxjerrin në pah “jo vetëm prapakthim, por edhe përpjekje të vazhdueshme dhe të qëllimshme për të minuar sundimin e ligjit. Përsëritja e rekomandimeve pa ndjekje kuptimplote nuk do ta ndryshojë këtë”, ka shtuar ajo.

Raporti gjithashtu ka kritikuar institucionet e BE-së në përgjithësi, duke thënë se në vitin 2025 ato jo vetëm që “pasqyruan shumë nga problemet e vërejtura në shtetet anëtare”, por gjithashtu nuk arritën të zbatojnë dhe mbrojnë në mënyrë të qëndrueshme të drejtat themelore.

Në Itali, u miratua një dekret sigurie shumë kufizues, që kriminalizon bllokadat rrugore dhe format e tjera të mospajtimit, por forcon garancitë për policinë. Në disa shtete anëtare, protestuesit për klimën dhe ata pro-Palestinë u përballën me ndalime dhe kriminalizim.

Edhe shtylla e drejtësisë tregoi mungesë progresi, sipas Liberties, duke theksuar në veçanti atë që e quajti "një trend në zhvillim i diskursit politik gjithnjë e më kritik ose armiqësor ndaj gjyqësorit dhe institucioneve të të drejtave të njeriut".

Ajo gjeti pak përparim edhe në përpjekjet kundër korrupsionit. Dhe në lirinë e medias, vetëm një numër i vogël shtetesh kishin bërë përmirësime të matshme. Sulmet ndaj gazetarëve u rritën në Bullgari, Kroaci, Itali, Holandë dhe, veçanërisht, Sllovaki.