Shtojca për Kulturë e “Kohës Ditore” sot (e diel) sjell numrin special dedikuar shkrimtarit të madh shqiptar Ismail Kadare (28 janar 1936 – 1 korrik 2024).
Jeta dhe vepra e tij shpalosen në shkrimet e akademikëve e studiuesve të veprës së tij sikurse dhe në të tjera shkrime të gazetarëve dhe në intervista.
Mbështete KOHËN. Ruaje të vërtetën.
Gazetaria profesionale është interes publik. Mbështetja juaj ndihmon që ajo të mbetet e pavarur dhe e besueshme. Kontribuoni edhe ju. 1 euro e bën dallimin.
Letër lexuesit — pse po kërkojmë mbështetjen tuaj Kontribuo“Lëvizjet e lehta në rrëfimet e tij të çojnë nga lashtësia tek implikimet moderne, nga realitetet te gjendjet gjysmë-ëndërr, nga vegimi te shpërgjumja, nga tributet për diktatorin te synimi për zhbërjen e tij, nga institucioni i manipulimit të ëndrrave te gjendja e të riut të habitur në atë mjedis. Lëvizjet në vende, rrëfime e referenca të ndryshme, e bëjnë atë mjeshtër të madh të letërsisë”, shkruan akademik Rexhep Ismajli në shkrimin “Mjeshtër i madh i letërsisë”.
Akademik Mehmet Kraja, shkruan për Kadarenë dhe Kosovën përderisa titulli i shkrimit të akademik Sabri Hamitit është “Triumfi i artistit”. “Ismail Kadare në aktin krijues letrar është një i rebeluar i metodës sepse në anën tjetër ai ende formalisht, me shkrim, mbron Realizmin Socialist në Shqipëri si metodë krijuese. E thënë me gjuhën e letërsisë këtu kemi triumfin e artistit sepse askush nuk mund ta mohojë që zëri i tij artistik të jetë bërë jehonë e identitetit shqiptar në botën e jashtme”, shkruan akademik Hamiti.
Shkrimtari e studiuesi Ag Apolloni ekskluzivisht për këtë numër të Shtojcës sjell shkrimin “Stinë mërzie nën Olimp” përderisa Skënder Latifi shpalos rrëfimin për Kadarenë e mohuar në Luginën e Preshevës. Shpalos edhe bisedat me të sikurse edhe rastin e “burgosjes” së librave të Kadaresë.
“Beteja postmortum e Kadaresë tashmë është me kohën, këtë armike të kinse vlerave, por edhe zonjën sublime të përjetësisë. Një javë më vonë, Kadareja po shpëton nga panegjirikët, ndërsa po rrugëton me kujtimin e njerëzve, që e identifikuan veprën e tij me vlerën”, shkruan gazetari, studiuesi e përkthyesi Ben Andoni.
Historiani e diplomati Sylë Ukshini i rikthehet Konferencës së Rambuillet dhe letrës së Kadaresë dërguar delegacionit shqiptar.
“Mbështetja e patundur për dekada e Kadaresë për kauzën e Kosovës, dhe mbështetja e mëvonshme e ndërhyrjes ushtarake të NATO-s në luftën e Kosovës dhe pavarësinë e saj, ndoshta i mohoi atij mundësinë për të fituar çmimin ‘Nobel’ për letërsi”, shkruan Ukshini përderisa kritikja e quan Melanie McDonagh një shkrimtar që e meritonte vërtet “Nobelin”.
Në këtë numër botohet edhe parathënia e botimit të parë në frëngjisht të romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” sikurse edhe shkrimet e studiuesve Emin Kabashi e Arben Hoxha i cili Kadarenë e cilëson si mendje letrare që nuk vdes kurrë.
Po ashtu në këtë numër botohet edhe intervista e gjatë Kadaresë me kritiken Shusha Guppy botuar në “Paris Review” më 1998. “Të shkruarit nuk është as një profesion i lumtur dhe as i palumtur – është diçka në mes. Është pothuajse një jetë e dytë. Shkruaj me lehtësi, por gjithmonë kam frikë se mund të mos jetë mirë. Nevojitet një humor i qëndrueshëm; edhe lumturia edhe palumturia janë të këqija për letërsinë. Kur je i lumtur, priresh të bëhesh i lehtë, jo serioz dhe nëse je i palumtur, këndvështrimi juaj shpërqendrohet. Së pari duhet të jetosh, ta përjetosh jetën dhe më vonë të shkruash për të”, kishte thënë Kadare në këtë intervistë përkthyer nga Enis Bytyqi e ku Kadare ku flet për jetën, fëmijërinë, diktaturën e shumëçka tjetër.
Në këtë numër ribotohet edhe shkrimi që Kadare e kishte shkruar për “Kohën Ditore” në dhjetorin e vitit 2009, pas vizitës së tij në Prishtinë kur iu nda çmimi “Rexhai Surroi” për romanin më të mirë. Shkas për këtë shkrim do të bëhej libri “I izoluar: rrëfimet nga tunelet tmerrit” përuruar në atë ceremoni. “Pas ceremonisë në ‘Grand’, më duhet të nisem në aeroport. Është jashtëzakonisht ftohtë. Kalendari shënon 22 dhjetor. Rrugës i kërkoj Veton Surroit një kopje të librit. Kam dy avionë për të ndërruar dhe më duket se asgjë tjetër nuk mund të lexoj përpara këtij libri. ‘I izoluar’. Mbulesa e zezë me një spikamë gardiani burgjesh. Mbi gjashtëdhjetë dëshmi. Një listë prej 253 intelektualësh të burgosur, izoluar, torturuar. Redaktor Zenun Çelaj. Reçenzentë Adem Demaçi dhe akademik Gazmend Zajmi. Ky i fundit në parathënie shkruan midis të tjerash: ‘Nga ana e një pushteti u dëshirua jo vetëm mposhtja e një vullneti të një populli, por edhe shembja e tërë trashëgimisë së civilizimit juridik në botë’. Ashtu sikurse çdo herë kur hapet dosja e Kosovës, pyetje të shumta janë të pashmangshme. Ndër to janë së paku tri pyetje...”, shkruante Kadare në shkrimin “Prishtina në dhjetor”.