Gara e vërtetë e AI-së

Seul - Diskutimet për garën globale të AI-së zakonisht përqendrohen në konkurrencën midis dy udhëheqësve të inovacionit—Shteteve të Bashkuara dhe Kinës—me pjesën tjetër të botës të pozicionuar në mënyrë efektive si spektatore. Por ndërsa SHBA dhe Kina po shtyjnë kufijtë e zhvillimit të AI-së, nga modelet themelore deri te dizajni i avancuar i gjysmëpërçuesve, ato nuk do të diktojnë ndikimin ekonomik të kësaj teknologjie. Ata që e zbatojnë atë, do ta bëjnë këtë.

Ndërsa shpikja e teknologjive me qëllim të përgjithshëm si AI krijon mundësi të reja, është përhapja e këtyre teknologjive nëpër industri dhe ekonomi ajo që çon në transformim. Energjia elektrike, motori me djegie të brendshme dhe interneti morën dekada për të gjeneruar rritje të mëdha të produktivitetit, sepse firmat duhej të riorganizonin prodhimin, të investonin në infrastrukturë dhe të kultivonin aftësi të reja.

Dëshmitë e hershme sugjerojnë se AI ka gjasa të ndjekë një trajektore të ngjashme. Vitin e kaluar, rreth 16% e popullsisë në moshë pune në botë përdori mjete të AI-së gjeneruese në baza mujore. Por normat e adoptimit ndryshonin gjerësisht midis vendeve, dhe adoptuesit më të shpejtë nuk ishin ata në vijën e parë të inovacionit të AI-së. Në fakt, ndërsa SHBA dhe Kina garojnë për të zhvilluar algoritmet më të fuqishme, një grup shumë më i madh vendesh po konkurrojnë për të arritur integrimin më të gjerë dhe më të shpejtë të AI-së në ekonomitë e tyre.

Sipas Indeksit të Gatishmërisë së Qeverive për AI 2025—i cili vlerëson gati 200 vende sipas kapacitetit të politikave, qeverisjes, infrastrukturës dhe adoptimit në sektorin publik—SHBA renditet e para për gatishmërinë ndaj AI-së, e ndjekur nga Franca, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Koreja e Jugut. Gjermania, Singapori, Kina, Australia dhe Norvegjia plotësojnë dhjetëshen e parë. Indeksi i Gatishmërisë për AI i Fondit Monetar Ndërkombëtar, i bazuar në tregues të infrastrukturës digjitale, kapitalit njerëzor, inovacionit dhe rregullimit, rendit Singaporin, SHBA-në, Holandën, Finlandën, Zelandën e Re dhe Gjermaninë ndër ekonomitë më të përgatitura në botë.

Natyra multipolare e garës për adoptimin e AI-së reflekton pjesërisht faktin se ekonomitë teknologjikisht të afta në të gjithë Evropën dhe Azinë kanë nisur strategji kombëtare ambicioze për të përshpejtuar përhapjen e AI-së. Në Evropë, politikëbërësit po kërkojnë të kombinojnë adoptimin industrial të AI-së me korniza rregullatore që nxisin besimin dhe inovacionin e përgjegjshëm.

Në Azi, Singapori po investon fuqishëm në infrastrukturë digjitale, trajnimin e fuqisë punëtore dhe eksperimentimin në sektorin publik. Japonia ka adoptuar një qasje “së pari inovacioni” ndaj qeverisjes së AI-së, duke inkurajuar eksperimentimin dhe bashkëpunimin e ngushtë midis qeverisë dhe industrisë. Dhe Koreja e Jugut ka vendosur objektivin ambicioz për t’u bërë një nga tri fuqitë kryesore të AI-së në botë. Iniciativa si strategjia “Transformimi i AI-së në Prodhim” integrojnë AI-në në industri kyçe—përfshirë gjysmëpërçuesit, automobilat, robotikën dhe ndërtimin e anijeve—ndërkohë që zgjerojnë infrastrukturën kompjuterike dhe kultivojnë talentin në AI.

Përtej këtyre liderëve globalë, vende të tjera po punojnë gjithashtu për të përshpejtuar adoptimin e AI-së. India, e cila ka pak firma të AI-së në kufijtë e avancuar, po përpiqet të vendoset si lidere në aplikimet dhe shërbimet e AI-së. Malajzia ka prezantuar një Plan Kombëtar Veprimi që synon krijimin e një ekonomie plotësisht të drejtuar nga AI, në mënyrë që vendi të bëhet një qendër rajonale e AI-së deri në vitin 2030.

Këto përpjekje reflektojnë pjesërisht një ndërgjegjësim midis politikëbërësve aziatikë dhe evropianë se rritjet e mëdha të produktivitetit janë jetike për të kompensuar plakjen e shpejtë të popullsisë, zvogëlimin e fuqisë punëtore dhe presionet fiskale në rritje. Në këto kushte, AI ofron një nga rrugët e pakta reale për arritjen e këtyre përfitimeve dhe për mbështetjen e rritjes afatgjatë.

Në fund, strategjitë më efektive do të jenë ato që përqendrohen në tri shtylla që përforcojnë njëra-tjetrën. E para është kapitali njerëzor. Pajisja e punëtorëve me aftësi më të forta digjitale dhe për zgjidhjen e problemeve është thelbësore për t’u mundësuar atyre të bashkëpunojnë në mënyrë efektive me sistemet e AI-së. Kjo do të kërkojë përmirësime të rëndësishme në arsim dhe në mësimin gjatë gjithë jetës.

Shtylla e dytë përfshin kapacitetet teknologjike. Vendet duhet të ndjekin investime të qëndrueshme në infrastrukturë kompjuterike, sisteme të të dhënave dhe rrjete kërkimore që mbështesin eksperimentimin dhe inovacionin.

Shtylla e fundit është transformimi industrial, përfshirë riorganizimin e proceseve të prodhimit, futjen e rrjedhave të reja të punës dhe adoptimin e teknologjive plotësuese. Simulimet e fundit të ndikimit makroekonomik të AI-së sugjerojnë se ekonomitë që kombinojnë infrastrukturë të fortë digjitale me prodhim të avancuar ose shërbime biznesi me intensitet të lartë të të dhënave janë veçanërisht të pozicionuara mirë për të përfituar nga kjo teknologji.

Në këtë kuptim, vende si Finlanda, Gjermania, Singapori, Koreja e Jugut dhe Holanda, si dhe SHBA dhe Kina, kanë një avantazh fillestar. Baza e madhe industriale e Evropës, nga makineritë e avancuara deri te sistemet energjetike, mund të ofrojë një avantazh veçanërisht të rëndësishëm, duke lehtësuar adoptimin e gjerë të AI-së që ndihmon në ringjalljen e rritjes së ngadaltë të produktivitetit. Por disa analistë paralajmërojnë se ambiciet e Evropës do të mbeten të kufizuara nëse ajo nuk e zvogëlon varësinë e saj nga infrastruktura digjitale dhe platformat cloud të huaja.

Suksesi i strategjive të tilla do të varet në mënyrë të konsiderueshme nga institucionet dhe kornizat e qeverisjes që inkurajojnë përparimin teknologjik duke siguruar përdorimin e përgjegjshëm të AI-së. Prioritetet duhet të përfshijnë ruajtjen e konkurrencës, tërheqjen e talenteve globale, mbështetjen e startup-eve dhe zbatimin e rregulloreve që adresojnë rreziqe si keqpërdorimi i të dhënave, paragjykimi algoritmik dhe përqendrimi i tepruar i tregut.

Nëse AI do të bëhet një motor transformues i rritjes globale të produktivitetit do të varet jo vetëm nga ritmi dhe drejtimi i inovacionit, por edhe nga sa efektivisht vendet në mbarë botën përshtatin institucionet e tyre, tregjet e punës dhe sistemet e prodhimit për të shfrytëzuar mundësitë që krijon kjo teknologji. “Gara e AI-së” do të fitohet jo vetëm nga ata që sjellin përparime në Silicon Valley ose Hangzhou, por edhe—dhe ndoshta edhe më shumë—nga ata që i zbatojnë ato në mënyrën më efektive.

(Lee Jong-Wha, profesor i ekonomisë në Universitetin e Koresë, është ish-kryeekonomist në Bankën Aziatike për Zhvillim dhe ish-këshilltar i lartë për çështjet ekonomike ndërkombëtare pranë presidentit të Koresë së Jugut. Kjo analizë është shkruar për rrjetin Project Syndicate, pjesë e të cilit është edhe Koha Ditore)