Samiti i ardhshëm i NATO-s në Shqipëri në pikëpyetje, shkak shpenzimet e ulëta për mbrojtjen

Ndërsa udhëheqësit e NATO-s po përgatiten për samitin që do të mbahet javën e ardhshme në Turqi, planet për organizimin e samitit të Aleancës në Shqipëri vitin e ardhshëm janë vënë në pikëpyetje për shkak të kundërshtimit nga administrata Trump dhe pakënaqësisë së disa vendeve anëtare të NATO-s me nivelin e ulët të shpenzimeve të mbrojtjes nga Tirana. Këtë e thanë për Reuters një diplomat i NATO-s, një zyrtar evropian dhe tre persona që kanë njohuri mbi diskutimet.

Sipas tyre, projektdeklarata për samitin e javës së ardhshme në Ankara nuk përmend aktualisht mbajtjen e samitit të ardhshëm në Shqipëri, pavarësisht se një deklaratë e mëparshme kishte parashikuar zhvillimin e tij në vend.

Ky zhvillim vjen në  një kohë kur vendet evropiane të NATO-s përpiqen t’i tregojnë presidentit të SHBA-së, Donald Trump, në Ankara se kanë bërë përparim në përmbushjen e angazhimeve për rritjen e shpenzimeve  të mbrojtjes, duke shmangur njëkohësisht përplasje të hapura me liderin amerikan.

Paqartësia mbi fatin e samitit të NATO-s në Shqipëri vjen gjithashtu pasi Reuters raportoi në prill se NATO po shqyrton mundësinë e ndërprerjes së praktikës së saj të viteve të fundit për mbajtjen e samiteve çdo vit, një hap që mund të shmangte një takim potencialisht të tensionuar me Trump më vonë gjatë mandatit të tij.

Njëri nga personat e njohur me diskutimet tha se niveli i shpenzimeve të mbrojtjes së Shqipërisë është i tillë që, nëse NATO do të mbante një samit në vend në vitin 2027, Trump mund të reagonte negativisht, duke shkaktuar tituj të pafavorshëm në media.

Një diplomat evropian tha se versioni më i fundit i projektdeklaratës thotë vetëm se liderët presin me padurim takimin e tyre të ardhshëm, pa përcaktuar kohën apo vendin.

“Projektet janë thjesht projekttekste, jo vendime,” deklaroi për Reuters një zëdhënës i qeverisë shqiptare, kur u pyet për mungesën e përmendjes së Shqipërisë në projektdeklaratë, e cila ende është në negociata dhe mund të ndryshohet.

Shtëpia e Bardhë nuk pranoi të komentojë. Një zyrtar i NATO-s tha se nuk kishte koment të menjëhershëm.

Vëmendja përqendrohet te shpenzimet për mbrojtjen

Vitet e fundit, deklaratat zyrtare të samiteve të NATO-s zakonisht kanë përmendur në mënyrë të qartë vendin ku do të zhvillohej samiti pasues.

Në samitin e mbajtur në Hagë vitin e kaluar, liderët deklaruan se “presin me padurim takimin e ardhshëm në Turqi në vitin 2026, i cili do të pasohet nga një takim në Shqipëri.”

Në të njëjtin samit, udhëheqësit e NATO-s iu përgjigjën kërkesave të Trumpit duke u zotuar të shpenzojnë 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për mbrojtjen dhe masat e lidhura me të brenda një dekade.

Shtetet anëtare u angazhuan të shpenzojnë 3.5% të PBB-së për mbrojtjen bazë, si forcat ushtarake dhe armatimet – dhe 1.5% për masa më të gjera të lidhura me mbrojtjen, si siguria kibernetike.

Megjithatë, ndërsa shumë vende të NATO-s kanë rritur buxhetet e tyre të mbrojtjes gjatë muajve të fundit, disa prej tyre kanë hasur vështirësi edhe për të përmbushur objektivin e mëparshëm të Aleancës prej 2% të PBB-së.

“Kur shikon objektivin prej 2%, pothuajse të gjithë aleatët e kanë arritur atë,” deklaroi Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, në një konferencë për shtyp më herët këtë muaj.

“Vitin e kaluar, Shqipëria, Çekia dhe Sllovenia nuk e kishin arritur, por ato janë angazhuar qartë që ta tejkalojnë pragun prej 2% këtë vit. Në panoramën e përgjithshme, bëhet fjalë për një numër shumë të vogël vendesh,” shtoi ai.

Shqipëria planifikon masa për t’u përafruar me objektivat e NATO-s

Qeveria shqiptare deklaroi për Reuters se është “duke finalizuar masat e nevojshme fiskale për të harmonizuar shpenzimet e Shqipërisë për mbrojtjen dhe sigurinë për vitin 2026 me trajektoren e dakordësuar nga aleatët e NATO-s në Samitin e Hagës”.

“Sapo këto masa të miratohen në ditët në vijim, shpenzimet e Shqipërisë për mbrojtjen dhe sigurinë për vitin 2026 do të arrijnë në 2.6% të PBB-së, në përputhje me Metodologjinë e NATO-s për Shpenzimet e Mbrojtjes. Prej tyre, 2.2% e PBB-së do të përfaqësojë shpenzimet bazë të mbrojtjes, ndërsa 0.4% do të jetë për shpenzime të tjera të lidhura me mbrojtjen dhe sigurinë,” thuhet në deklaratë.

Një diplomat evropian tha se Shqipëria mund ta organizojë ende samitin.

“Ata po rrisin gradualisht shpenzimet dhe do të shohim se ku do të përfundojë ky proces,” tha diplomati, duke shtuar: “Unë ende besoj se samiti i ardhshëm do të mbahet në Shqipëri.”