Pse pakoja 90 miliardë euro e BE-së është mbështetje jetike për Ukrainën?

Bashkimi Evropian ka miratuar një paketë prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, duke i dhënë Kievit një mbështetje vendimtare financiare në mes të luftës dhe krizës buxhetore. Fondet pritet të mbulojnë një pjesë të madhe të nevojave të vendit për vitet 2026–2027 dhe do të përdoren si për funksionet shtetërore, ashtu edhe për mbrojtjen. Marrëveshja u arrit pas muajsh vonesash politike dhe zgjidhjes së mosmarrëveshjeve mbi tubacionin e naftës Druzhba.

Ukraina, e përballur me mungesë fondesh, ka siguruar një pako të rëndësishme nga Bashkimi Evropian, e cila do t’i shërbejë si një mbështetje jetike për të përballuar përpjekjet e saj gjatë luftës këtë vit.

Paketa prej 90 miliardë eurosh u miratua zyrtarisht të enjten, disa ditë pasi presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, njoftoi se segmenti ukrainas i tubacionit Druzhba ishte riparuar dhe rrjedha e naftës do të rifillonte drejt Sllovakisë dhe Hungarisë, kushte që ishin të lidhura me lirimin e fondeve.

Miratimi ishte vonuar për muaj të tërë për shkak të përplasjeve politike brenda Bashkimit Evropian të përbërë nga 27 vende, përfshirë kundërshtimin nga kryeministri në largim i Hungarisë, Viktor Orban, i cili shihej gjerësisht si aleati më i afërt i Kremlinit brenda bllokut. Orban u mund në zgjedhjet e këtij muaji, duke hapur rrugën për përparim në negociata.

Pse i duhet kjo hua Kievit?

Fondet vijnë në një moment kritik. Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerëson se Ukraina përballet me një mungesë financimi prej rreth 136 miliardë eurosh gjatë dy vjetëve të ardhshëm.

Huaja e BE-së pritet t’i mbulojë rreth dy të tretat e nevojave financiare të Ukrainës për vitet 2026 dhe 2027. Pa këtë mbështetje, zyrtarët paralajmërojnë se Kievi mund të kishte mbetur pa burime për t’i mbajtur funksionet bazë shtetërore dhe përpjekjet e luftës që këtë pranverë.

Kësti i parë pritet të disbursohet në muajt në vijim. Ukraina do të ketë në dispozicion 45 miliardë euro për pjesën e mbetur të këtij viti dhe 45 miliardë euro për të gjithë vitin 2027.

Sipas marrëveshjes, rreth një e treta e fondeve do të përdoret për mbështetje buxhetore të qeverisë, ndërsa pjesa tjetër do të shkojë për mbrojtjen—përfshirë blerjen e armëve dhe zgjerimin e prodhimit vendas të armatimeve.

Pse u vonua kaq shumë?

Udhëheqësit e BE-së ranë dakord për huan në dhjetor të vitit të kaluar, por zbatimi u vonua për muaj për shkak të një mosmarrëveshjeje mbi tubacionin e naftës “Druzhba”.

Në dhjetor, Republika Çeke, Hungaria dhe Sllovakia ranë dakord të mos pengonin partnerët e tyre në BE të merrnin hua në tregjet ndërkombëtare, me kusht që vetë të mos merrnin pjesë.

Tubacioni, i cili transporton naftë ruse drejt Sllovakisë dhe Hungarisë, doli jashtë funksionit në fund të janarit, pasi autoritetet ukrainase thanë se ishte dëmtuar nga një sulm rus. Qeveritë hungareze dhe sllovake akuzuan Ukrainën për ndërprerje të qëllimshme të furnizimeve, duke e kthyer çështjen në një përplasje më të gjerë politike brenda BE-së.

Huaja u zhbllokua më në fund pasi Hungaria dhe Sllovakia deklaruan se Ukraina kishte rivendosur transitin këtë javë. Zelensky konfirmoi se riparimet ishin përfunduar, duke hequr pengesën e fundit për miratim.

Hapi final u ndërmor të enjten, kur u miratuan njëzëri ndryshimet në buxhetin afatgjatë të BE-së për ta mundësuar këtë shpenzim—arsye pse ishte e domosdoshme mbështetja e Hungarisë dhe Sllovakisë.

Si do të shlyhet huaja?

Udhëheqësit e BE-së kanë rënë dakord që Ukraina ta fillojë shlyerjen e huas vetëm pasi Rusia t’i paguajë dëmshpërblimet e luftës.

Në vend që të përdornin asetet e ngrira të bankës qendrore ruse si garanci, shtetet anëtare zgjodhën një qasje më të kujdesshme. Ata vendosën të merrnin vetë hua për t’ia dhënë Ukrainës.

Shqetësimet për hakmarrje të mundshme nga Rusia dhe sfidat ligjore i shtynë liderët evropianë t’i mbajnë asetet të ngrira derisa Moska zyrtare  t’i japë fund luftës dhe ta kompensojë Ukrainën për dëmet e shkaktuara.