Basholli: “Dua” s’është vetëm historia ime dhe kjo më frikësonte

Blerta Basholli, ende është në emocionet e “festivalit të festivaleve”, flet për frikën që kishte në premierë botërore, por edhe për një tjetër frikë. “Dua” qe një histori të cilën kaherë synonte ta hidhte në skenar filmi, më pas në skenar iu bashkua Nicole Borgeat. “Është një film që e kam menduar kaherë, ndoshta edhe para ‘Zgjoit’, por që nuk kam pasur guximin e as pjekurinë profesionale t’i hyj kësaj teme”, thotë Basholli në intervistën për KOHËN. Guximi iu shpërblye, “Dua” në premierë botërore mori vëmendjen e kritikës e të botës së filmit, edhe publiku i huaj e kapi historinë. E, dilemat e regjisores sa vijnë e shuhen

Me filmin e parë “Zgjoi” goditi me të parën, bota e veçoi si një regjisore premtuese, në “Sundance Film Festival” më 2021 shënoi fitore të trefishtë, arriti deri në “Ocars” dhe qysh atëherë paralajmëroi filmin e radhës. “Historia” përsëritet: edhe “Dua” goditi me të parën në Festivalin e Filmit në Cannes që përfundoi të shtunën e kaluar, në seksionin “Semaine de la Critique” në mesin e shtatë filmave nga të katër anët e botës u vlerësua për skenar, por rrugëtimi i këtij filmi, sapo ka nisur. Blerta Basholli, ende është në emocionet e “festivalit të festivaleve”, flet për frikën që kishte në premierë botërore, por edhe për një tjetër frikë. “Dua” qe një histori të cilën kaherë synonte ta hidhte në skenar filmi, më pas në skenar iu bashkua Nicole Borgeat. “Është një film që e kam menduar kaherë, ndoshta edhe para ‘Zgjoit’, por që nuk kam pasur guximin e as pjekurinë profesionale t’i hyj kësaj teme”, thotë Basholli në intervistën për KOHËN. Guximi iu shpërblye, “Dua” në premierë botërore mori vëmendjen e kritikës e të botës së filmit, edhe publiku i huaj e mori historinë dhe dilemat e regjisores sa vijnë e shuhen. “Gjithmonë ekziston ajo dilema, nëse jam duke ia dhënë hakun asaj historie dhe atyre kujtimeve që i kemi, sepse është përgjegjësi shumë e madhe. Nuk jam vetëm unë, nuk është vetëm një histori e imja, secili qytetar i gjeneratës sime po e sheh veten në karakterin e Duas, pra nuk është një përvojë që e kam kaluar vetëm unë, është përvojë e secilit”, thotë Basholli.

KOHA: Tani që shënuat premierën botërore të filmit “Dua” në atë që njihet si festivali i festivaleve, e ku edhe u shpërblyet me çmim nga Shoqata e Autorëve dhe Kompozitorëve Dramaturgjikë, besoj po ndihesh më e lehtësuar. Si ishin këto ditë për ty dhe ekipin?

Blerta Basholli: Me të tregu të drejtën, në fillim, ndoshta po flas për veten sepse nuk e di nëse ekipi ka qenë i stresuar, mirëpo kur u pranua filmi u gëzuam shumë. Është program shumë selektiv, vetëm shtatë filma nga më shumë se njëmijë, sekeltohen kështu që ishte njëfarë shpërblimi më vete momenti që kuptuam se filmi është pranuar zyrtarisht. Por pastaj edhe pak para premierës kemi qenë në siklet, ndoshta ngase është një tregim shumë personal, sepse në raste të tilla nuk e din saktë a ke emocione ngase je shumë e lidhur me atë rrëfim dhe po të pëlqen, apo do të lidhen me filmin edhe njerëzit e tjerë. Sidomos ata jashtë Kosovës. Rreth dy ditë, lëre që kemi punuar deri vonë në film, deri pak javë para se të shënonim premierën, por pastaj edhe para premierës, kishim shumë emocione. Mirëpo për fat të mirë, edhe publiku atë natë e ka pritur “Duan” shumë mirë, me duartrokitje të gjata por edhe vetë “Semaine de la Critique” ishte shumë mirëpritëse. Të gjithë ishin të mirë, edhe drejtoresha dhe të gjitha departamentet ishin shumë mikpritës ndaj nesh si ekip, por ishin edhe jashtëzakonisht të lumtur që e kishin filmin tonë në program. Prandaj ishte një përvojë goxha e ngrohtë dhe familjare, do të thosha, që e patëm në “Javën e Kritikës”.

KOHA: Një pritje e jashtëzakonshme nga publiku i Cannes, por edhe nga mediat e huaja që ishin prezente në festival sivjet… Çfarë të ka lënë përshtypje më shumë si autore e këtij rrëfimi – sepse ti edhe e ke bashkëshkruar skenarin që bazohet në historinë tënde personale – qoftë ndonjë koment apo vlerësim rreth filmit?

Basholli: Më ka lënë përshtypje sepse, fillimisht e kanë kuptuar shumë mirë rrëfimin, sepse gjithmonë është ajo dilema, sa me tregu për historinë, problemin, konfliktet, çështjen politike në atë kohë që është e komplikuar. Shumë njerëz nuk e dallojnë kush po flet shqip në film, e kush po flet serbisht. Ne jemi munduar me një ngjyrë të kaltër t’i dallojmë titrat serbisht, mirëpo nuk mundesh që gjatë gjithë kohës të shpjegosh se ky dialog është në shqip e tjetri në serbisht. Prandaj gjithmonë e kishim këtë diskutim, sepse edhe filmi përfundon pak si “përshkrues” nëse fillon t’i sqarosh të gjitha situatat dhe merresh shumë me sqarim. Unë nuk merrem shumë me sqarim, merrem me karakterin kryesor dhe me kamerën, e potencoj gjithë kohës kryepersonazhin dhe pastaj mundohem që ngjarjet e tjera, gati edhe jashtë kuadrit, të vijnë në pah përmes karakterin tonë. Por për fat të mirë, më ka bërë përshtypje sepse e kanë kuptuar shumë mirë, u ka pëlqyer dhe ajo përcjellja veç në personazhin kryesor, e kanë vlerësuar shumë aktrimin, çka për mua është shumë me rëndësi sepse kam shumë dëshirë të punoj me aktorë, dhe jam kënaqur duke punuar me të gjithë ekipin e “Duas”, kështu që jam shumë falënderuese që më kanë besuar, por edhe procesi i punës më ka pëlqyer shumë. Në fund më kanë lënë përshtypje edhe kritikët por edhe Shoqata e Autorëve që e kanë vlerësuar skenarin. Unë nuk kam pranuar çmim për skenar asnjëherë, dhe normalisht ky skenar ka qenë i vështirë të punohet, nganjëherë kujton se ngaqë është histori personale, është më lehtë ta shkruash, por jo, ishte shumë vështirë. Mirëpo me ndihmën e Nicoles, producentëve dhe krejt ekipit, kemi arritur ta shkruajmë një skenar që në fund doli t’u ketë pëlqyer dhe morëm çmim për të.

KOHA: Besoj do të mbetet një nga përvojat më të veçanta për ty si regjisore?

Basholli: Për mua do të mbetet një kujtim shumë i ngrohtë sepse kur punon shumë gjatë në një film, dhe vendimi se ku të aplikosh me të dhe në duar të kujt ta lëshosh filmin, është një vendim i vështirë. Nganjëherë festivalet janë shumë të mëdha dhe është gëzim kur pranohet, por pastaj nuk merr shumë vëmendje dhe të humb filmi në mesin e filmave të tjerë. Kështu që nuk e di a e kemi marrë me intuitë apo me vetëdije këtë vendim, por fakti që “Dua” e filloi rrugëtimin në “Javën e Kritikës” në Cannes mendoj se ka qenë një nga vendimet më të mira që kemi marrë, sepse në fund të fundit e pritën atë jashtëzakonisht mirë, ka pasur shumë vëmendje edhe prej publikut, edhe prej gazetarëve e kjo është shumë me rëndësi. Sepse nganjëherë filmi mund të jetë aty por as nuk i japin vëmendjen e duhur, as organizatorët e menaxhmenti i festivalit, e as gazetarët sepse kanë shumë filma tjerë në konkurrencë. “Semaine de la Critique” e ka këtë të mirë, sepse i kanë shtatë filma dhe atyre u japin vëmendje shumë të madhe. Prandaj mund të themi se jemi ndier se jemi në duar të sigurta dhe e kanë trajtuar shumë mirë, si filmin ashtu edhe ekipin. Prandaj po, ende jam duke e marrë veten nga ajo ndjesi sepse vërtet jam ndier shumë mirë dhe shumë rehat.

KOHA: Keni dërguar në Cannes një anë tjetër të rrëfimit për luftën e Kosovës, nga sytë e një adoleshenteje pothuajse naive, por e cila pavarësisht rrethanave nuk heq dorë nga ëndrrat e saj dhe kërkon të bëjë një jetë sa më normale. Sa ka qenë e vështirë të jetësohet kjo histori përmes filmit?

Basholli: Po, fillimisht kam menduar që do të jetë më e lehtë. Thosha me vete “I di të gjitha situatat”, është një film që e kam menduar kaherë, ndoshta edhe para “Zgjoit”, por që nuk kam pasur guximin e as pjekurinë profesionale t’i hyj kësaj teme. Por menjëherë pas përfundimit të filmit “Zgjoi” kam biseduar me Valon Bajgorën, që mund të them se nga fillimi ka besuar në ide edhe kur unë ende nuk e kisha të qartë se nga do të shkojë rrëfimi. Por ia tregova pjesë-pjesë, i thashë se po kam deshirë t’i tregoj vitet 1998-1999, si kemi jetuar, si jemi munduar të bëjmë jetë normale dhe sigurisht, Valoni është i gjeneratës së njëjtë me mua dhe e kuptonte se çfarë dua të bëj dhe i pëlqeu shumë ideja. Megjithatë nuk isha e sigurt sepse thosha edhe Valoni i ka jetuar këto situata dhe prandaj i duken interesante ngase janë përjetimet tona. Por nganjëherë është e vështirë të shkosh në atë periudhë, me të gjitha kujtimet, janë disa gjëra që ne nuk i kemi trajtuar shumë dhe më bënin të ndihem paksa çuditshëm kur po e shkruaja skenarin, dhe nuk ndihesh edhe aq mirë. Me ndihmën e Nicoles, e cila më është bashkëngjitur në skenar, në fillim më la rehat sepse e kuptoi se jam duke u munduar ta kuptoj se çfarë dua të zgjedh nga historitë, kështu që draftin e parë të skenarit e kam realizuar komplet e vetme, e pastaj ia kam dërguar Nicoles për të bashkëpunuar dhe së bashku e kemi strukturuar, i kemi zhvilluar karakteret, jemi munduar t’i mbajmë të gjitha elementet interesante dhe intime, dhe besoj që në fund kanë rezultuar me sukses.

KOHA: Kur është rrëfimi personal, kështu ndodh… sepse Dua je ti, Dua jam edhe unë, sepse jam e asaj gjenerate dhe jam rritur në të njëjtën lagje, në “Ulpianë”, ku shumica e skenave të filmit janë xhiruar. Dua madje doli të jetë edhe Rita Ora, e cila po ashtu të ka përgëzuar përmes rrjeteve sociale duke të përmendur ty, filmin dhe duke thënë se e gjen edhe veten te ky rrëfim. Besoj ndihesh krenare për këtë, që gjithsecili po e gjen veten te “Dua”?

Basholli: Po, dhe shumë mirë që e përmende sepse, sa e kisha frikën me e shfaq filmin para publikut ndërkombëtar dhe sa e kisha dilemën se, a do të identifikohen me këtë histori, njësoj kisha frikën për qytetarët e Kosovës, sidomos të Prishtinës, sepse thosha ‘ndoshta nuk e kam portretizuar bash siç ka qenë ajo kohë, ndoshta i kam harruar detajet’. Për mua detajet janë shumë me rëndësi. Filmi ende nuk është shfaqur në masë të madhe në Kosovë por ata njerëz që e kanë parë dhe i takojnë gjeneratës sonë, më kanë thënë se po e shohin veten dhe u duket sikur filmi është realizuar për ta. Ky ka qenë qëllimi, se në fund të fundit filmi nuk është 100 për qind jeta ime, në çdo film gjërat ndryshohen dhe adaptohen për të rrjedhë rrëfimi, por e bukura e gjithë kësaj ka qenë se ata njerëz që e kanë parë nga Kosova, u është dukur i besueshëm, çka është shumë e rëndësishme, kanë gjetur situata ku e kanë parë edhe veten dhe po shpresoj që kur të dalë nëpër kinema dhe festivale tjera nëpër botë, por edhe në Kosovë, që edhe më shumë njerëz do të identifikohen dhe do t’u pëlqejë filmi. Për mua është shumë me rëndësi që filmi, të funksionojë jo vetëm jashtë vendit, por fillimisht në Kosovë sepse në fund të fundit për atë arsye po realizohet. Për të treguar një pjesë të historisë sonë dhe ta ruajmë një pjesë të historisë në atë mënyrë siç i tregoj unë përmes filmave.

KOHA: Të kthehemi pak te xhirimet. “Dua” është një nga filmat me numrin më të madh të ekipit, si para ashtu edhe prapa kamerave, dhe me skena që kanë kërkuar madje edhe bllokimin e rrugëve të kryeqytetit për t’i xhiruar ato… Sot kur e shikon filmin, si e kujton gjithë këtë proces?

Basholli: Po, shumë njerëz ka pasur në shesh xhirime. Në një moment i pata thënë Valonit: ‘A na duhen të gjithë këta njerëz?’, sepse unë preferoj të punoj në ekipe të vogla. Por ka qenë film i vështirë për t’u realizuar, kështu që e kam kuptuar edhe numrin e madh të anëtarëve të ekipit. Si përgatitje, ka qenë film goxha i zorshëm dhe mendoj se ka qenë një proces goxha stresues, sepse të gjithë e kemi marrë me shumë përgjegjësi. Është filmi im i dytë, çka ishte një presion shtesë se a do të dalë një film i mirë apo jo, po ashtu është i bazuar në një periudhë të viteve 1998-1999, çka sjell përgjegjësi të madhe për t’i portretizuar ato kohë në mënyrë sa më të saktë, dhe pastaj Prishtina ka ndryshuar shumë nga ajo kohë, kështu që të gjitha këto elemente është dashur t’i kemi parasysh dhe të përgatitemi, si nga aspekti i skenografisë, kostumografisë, organizimit dhe gjithçka tjetër. Por mendoj se, duke filluar nga producenti e deri te secili person, të gjithë e kanë marrë përsipër punën me shumë dashuri dhe pasion, edhe atëherë kur kemi pasur ndonjë problem apo na ka munguar diçka, janë angazhuar nga 6-7 persona t’i sigurojnë ato brenda një ore, dhe të nesërmen kemi qenë të gatshëm për xhirim. Për këtë jam shumë falënderuese, e di secili prej tyre se çfarë ka bërë dhe kur kanë ndodhur këto gjëra, dhe për fat të mirë xhirimi ka shkuar jashtëzakonisht mirë. Madje kishte momente kur frikësohesha nëse kemi harruar diçka sepse dita kaloi shumë lehtë. Sidomos skenat e vështira që ishin me shumë statistë dhe nganjëherë kisha frikë se mos po harroja diçka. Por arsyeja pse gjithçka ka shkuar mirë ishte se jemi përgatitur shumë dhe pastaj secili person ka qenë shumë i përgjegjshëm për punën e vet, prandaj gjithçka ka funksionuar mirë.

KOHA: Mbaj mend që për filmin “Zgjoi” pate thënë se e ke marrë me shumë përgjegjësi ta rrëfesh historinë e grave të Krushës së Madhe, sidomos kryepersonazhit (luajtur nga aktorja Yllka Gashi). Por, sa ka qenë sfiduese të përballesh me emocionet që i sjell ky rrëfim, duke qenë se ka shumë elemente nga jeta jote personale?

Basholli: Po, shumë përgjegjësi sepse fillimisht kur e tregon historinë tënde, pastaj prek shoqërinë, familjen, prek edhe shumë njerëz të tjerë që janë me ty që, edhe pse ndryshojnë në film e shumë linja të karaktereve duhet të ndryshojmë për shkak të rrëfimit, prapë secili e sheh veten. Kështu që, është përgjegjësi shumë e madhe, por jo vetëm për njerëzit që i njoh. Ti e the edhe vetë, është përgjegjësi e krejt njerëzve të Prishtinës e të Kosovës kur e tregon një pjesë të jetës sonë me të cilën identifikohemi të gjithë. Gjithmonë ekziston ajo dilema, nëse jam duke ia dhënë hakun asaj historie dhe atyre kujtimeve që i kemi, sepse është përgjegjësi shumë e madhe. Nuk jam vetëm unë, nuk është vetëm një histori e imja, secili qytetar i gjeneratës sime po e sheh veten në karakterin e Duas, pra nuk është një përvojë që e kam kaluar vetëm unë, është përvojë e secilit. Shoqja ime që jeton që sa vjet në Paris filloi të qajë dhe më thoshte, i pashë të gjitha situatat që i kemi kaluar në film. Pra edhe ajo e shihte veten në karakter. Mirëpo ne jemi munduar të hulumtojmë sa më shumë, jemi munduar t’i trajtojmë karakteret me shumë kujdes, dhe çështjet historike jemi munduar t’i rrëfejmë drejt dhe saktë.